گزارش خرابی لینک
اطلاعات را وارد کنید .
گزارش انتشار نسخه جدید
اطلاعات را وارد کنید .
no-img
رهاپروژه

تکفیری ها * رهاپروژه


رهاپروژه

ادامه مطلب

تکفیری ها
۱۳۹۷-۰۸-۰۷
23 بازدید
گزارش نسخه جدید

تکفیری ها


چکیده

گروه‌های تکفیری هم‌چون القاعده، بوکوحرام، طالبان و داعش، دست به اقدامات خشونت‌باری زدند که به‌جای پیش‌برد و رسوخ اسلام در قلب مردم جهان باعث ترس و هراس جوامع بشری خصوصاً کسانی‌که با اسلام حقیقی یعنی جوامع غربی آشنایی چندانی نداشتند، شدند. دشمنان اسلام از گروه‌های تکفیری به‌خوبی در جهت اسلام هراسی استفاده نمودند.

رسانه‌ها، احزاب سیاسی و برخی از اندیشمندان سیاسی غرب با تکیه‌بر خشونت منشعب شده از مفاهیمی هم‌چون جاهلیت، نقش اساسی در گسترش اسلام هراسی و درنهایت اسلام‌ستیزی در این قاره داشته‌اند. لذا دیده می‌شود جوی نامناسب برای اسلام و برخی از ساکنان مسلمان در جوامع اروپایی به وجود آمده است.
ادوارد سعید در مقدمه‌ی کتاب خود «اسلام و رسانه‌ها» در سال ۱۹۹۶، سیمای جهان اسلام را در رسانه‌های غربی در دوران پس از جنگ سرد، با شاخصه‌های ذیل معرفی می‌کند: متحدان دارالاسلام، دین تروریستی، تشنگان خون، خطر برای غرب و سوءاستفاده از زنان. یکی از جدیدترین نمونه مطالعات درباره چگونگی تصویر اسلام در رسانه‌های آلمانی، پژوهشی است به نام «چهره خشن و تضادگرایی اسلام» در شبکه‌های تلویزیونی ARD و ZDF آلمان به مدیریت کی حافظ صورت می‌گیرد که بیش از ۸۰ درصد برنامه‌های او در مورد اسلام، دارای بار منفی اسلام هراسی بوده است و طبق ارزیابی به‌عمل‌آمده ۲۴ درصد از آن، از مسئله گروه‌های تکفیری استفاده‌شده است.

در فرانسه، حزب جبهه ملی، توانست با ایجاد هراس نسبت به حضور مسلمانان و ارتباط دادن آنان با تروریسم، جایگاه سیاسی درخور توجهی را در فرانسه در سال‌های گذشته کسب کند. اوج این اسلام هراسی، از یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ م در جریان حمله به برج‌های دوقلو، توسط القاعده به اسم مبارزه با جاهلیت اتفاق افتاد که بعدازآن مسئولان مختلف بلوک غرب به توهین و وارونه نشان دادن اسلام در طی سخنرانی‌ها و مقالاتی اقدام نمودند.


به‌جرأت می‌توان گفت بیشترین عامل مؤثر در اسلام هراسی برگرفته از همین گروه‌های سلفیه جهادی است که با تکیه‌بر مفاهیم غلطی چون جاهلیت جوامع و… به انجام اعمال خشونت‌بار و متحجرانه و ضد بشریت دست زدند و بهانه‌ای به دست دشمنان برای هراساندن جهانیان از اسلام شدند.

 

 

مقدمه

 آسیب شناسی فهم اسلام هراسی در غرب گام نخست درک ما از این وضعیت است. متاسفانه ما همه مشکلات را متوجه استعمار می کنیم و از شناسایی ضعف های خود در برخورد با پدیده زشت اسلام هراسی غافل شده ایم. غرب علاوه بر اینکه سعی می کند تا برای دستیابی به اهداف سیاسی، طرح مقابله با جهان اسلام را گسترش دهد، با استفاده از عملکرد نامناسب برخی کشورهای اسلامی در زمینه معرفی تعالیم اسلامی، افکار عمومی را نیز برای دشمنی با مسلمانان با خود همراه می سازد.

    یکی از مهم ترین مشکل ما در حال حاضر این است که مشکلات را متوجه دیگران می کنیم و ضعف های خود در زمینه اسلام هراسی را نمی بینیم: باید پدیده اسلام هراسی را از نظر تاریخی و سیاسی مورد بررسی قرار دهیم و ضعف عملکرد کشورهای اسلامی برای مقابله با این پدیده و تلاش های غرب برای گسترش اسلام هراسی را در کنار هم مطالعه کنیم. برای پی بردن به پدیده اسلام هراسی باید به تحلیل ریشه های تاریخی اسلام هراسی پرداخت. اسلام هراسی در غرب واقعیتی است که نمی توان انکار کرد، ولی باید بدانیم که این پدیده فقط در بخشی از این جامعه وجود دارد و لزوما هر شهروند یا رسانه غربی، اسلام هراس نیست. در بین غربی ها افرادی هم وجود دارند که درباره اسلام رحمانی کتاب نوشته اند و به معرفی اسلام بدون بغض و به روش علمی و همدلانه پرداخته اند. نظیر نیکلسون، شیمل، ریتر، کربن، پروفسور مادلونگ، پروفسور چیتیک، پروفسور جیمز موریس، پروفسورمایکل باری، آنابل کیلر، لئونارد لوئیسون و…

    ریشه های بعید و قریب: نخستین جرقه های اسلام هراسی به فتوحات اسلامی در زمان خلفای اولیه بازمی گردد. در این دوره لشکریان مسلمان بخش هایی از امپراتوری مسیحی را فتح کردند و در نهایت اورشلیم یا بیت المقدس به تصرف خلافت اسلامی درآمد. بیت المقدس از نظر تاریخی هم برای یهودیان و هم مسیحیان و مسلمانان دارای تقدس است و به همین دلیل فتح این شهر توسط مسلمانان، مساله یی مهم در حافظه مسیحیان اروپای غربی شد. فتح بیت المقدس یکی از علل و انگیزه های شروع جنگ های صلیبی در سال های ؟تا ؟میلادی شد. دلیل مستقیم شروع جنگ صلیبی یکم درخواست کمک امپراتور روم شرقی آلکسیوس یکم از پاپ اوربان دوم برای مقابله با پیشروی های مسلمانان در خاک امپراتوری روم شرقی بود. در سال ؟روم شرقی در نبرد ملاز گرد از مسلمانان شکست خورد که منجر به از دست دادن تمام آناتولی به جز نواحی ساحلی شد. پاپ اوربان دوم جنگ های صلیبی را در سال ؟در شورای کلرمونت تعریف و آغاز کرد. او از تمام شاهان اروپایی خواست تا جنگ برای بازپس گیری سرزمین های مقدس را آغاز کنند. او تقدس بیت المقدس و سرزمین های مقدس را در کنار غارت ها و هتک حرمت های ترکان کافر قرارداد و با توصیف آزار و اذیت زایران خشم عمومی را برانگیخت. او مسیحیان را موظف به شرکت در این امر مقدس کرد و قول داد همه آنهایی که به جنگ روند گناهان شان آمرزیده خواهد شد و آنهایی که در جنگ کشته می شوند مستقیما به بهشت داخل می شوند. پاپ با تشویق به جنگ احساسات جنگجویانه غیرمذهبی فئودال ها را نیز برانگیخت. او از بارون ها خواست که به جای جنگ غیرمقدس در غرب اروپا در جنگ مقدس شرکت جویند. او به بارون ها وعده ثروت، مالکیت زمین، قدرت شخصیت اجتماعی داد و برای پرداخت همه این جوایز غلبه بر مسلمانان و گرفتن خراج از آنها را فرض کرده بود. او گفت که ترکان و اعراب به سادگی توسط نیروهای مسیحی شکست می خورند. وقتی او نطقش را تمام کرد، شنوندگان فریاد زدند «خدا این را می خواهد». این جمله بعدها شعار جنگی صلیبیون شد. سخنرانی پاپ اوربان دوم یکی از موثرترین سخنرانی های تاریخ نام گرفته است: سخنرانی ای که جنگ های مقدسی را برانگیخت و ذهن و قوای اروپاییان را برای ۲۰۰ سال مشغول کرد. در ۹ جنگی که بین مسلمانان و اروپایی ها طی جنگ های صلیبی روی داد، بیت المقدس در نهایت در دست مسلمانان باقی ماند. در پی این جنگ ها که حدود دو قرن طول کشید و خون های زیادی ریخته شد، اسلام در سرزمین های مسیحی گسترش یافت و همین مساله به ظهور اسلام هراسی در میان مسیحیان به ویژه دستگاه کلیسا در اروپای غربی منجر شد. پس از این جنگ ها نیز خلافت عثمانی تبدیل به قدرتی بزرگ در جهان شد و ورود این امپراتوری تا قلب اروپا تا وین نیز به ترس از اسلام در میان اروپاییان دامن زد.

    رنسانس، انقلاب صنعتی و عصر روشنگری باعث قدرت یافتن غربی ها و متزلزل شدن پایه های قدرت عثمانی شد. عثمانی ها در رقابت با انقلاب صنعتی و فناوری های نوین غرب شکست خوردند و سرانجام این امپراتوری بزرگ متلاشی شد. بنابراین با از میان رفتن خلافت عثمانی، یکی از مهم ترین نهادهای قدرت مسلمانان نیز از بین رفت و تصرفات خاورمیانه یی عثمانی، بین انگلستان و فرانسه بر اساس قرارداد استعماری سایکس پیکو تقسیم شد. پس از افول عثمانی، جهان اسلام عملاهیچ قدرت بالفعل ممتازی در جهان نداشت تا اینکه در سال ۱۳۵۷، انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید و به عنوان یک قدرت جدید وارد گفتمان جهانی شد. این انقلاب نقطه عطفی در تاریخ معاصر بود و با وجود نوظهور بودنش، ادعاهای بزرگی در مورد نظم جهانی مطرح کرد و شعار صدور انقلاب سر داد. در کنار این تحول عظیم، در شوروی هم اتفاقات زیادی افتاد و بلوک شرق سقوط کرد و این یعنی جهان دو قطبی، تبدیل به جهانی یک قطبی با حاکمیت غرب شد. در همین دوره نظریه «برخورد تمدن ها» توسط هانتینگتون مطرح شد: البته من معتقدم که انتشار کتاب هانتینگتون، یک طراحی از پیش تعیین شده توسط نهادهای قدرت در غرب بود و نه یک نظریه علمی یا اجتماعی. غرب با طرح چنین نظریه یی سعی کرد تا آینده این جهان و جایگاه بازیگران عرصه سیاست جهانی را از قبل ترسیم کند و در این میان، به دلیل از میان رفتن کمونیسم، جهان اسلام را که با پیروزی انقلاب در ایران به قدرتی بالقوه تبدیل شده بود، به عنوان رقیب اصلی مطرح کرد. کارخانه های اسلحه سازی غرب پس از سقوط شوروی به دنبال دشمن جدیدی بودند تا با راه اندازی تبلیغات و جنگ، به منافع مادی خود دست پیدا کنند و در این دوره بود که با مشاهده قدرت بالقوه جهان اسلام، سعی کردند تا جهان اسلام را به عنوان دشمن فرضی غرب مطرح کنند. پس از این توطئه چینی ها، حوادث یازدهم سپتامبر روی داد که فرصتی مناسب برای غرب پیش آورد تا بتواند طرح اسلام هراسی را گسترش دهد. تمامی این منازعات در چارچوب نظریه قدرت است و از آنجا که کشورهای اسلامی از نظر منابع اقتصادی، جغرافیایی و تمدنی موقعیتی بسیار مناسب دارند، برای همین غرب سعی دارد تا از رشد و پیشرفت این کشورها جلوگیری کند. اگر کشورهای اسلامی در عرصه قدرت جهانی صاحب سهم واقعی شوند در حقیقت سهم غرب از منافع بازار اقتصاد جهانی کمتر می شود و کشورهای اروپایی و امریکا نمی توانند از دست رفتن سهم زیادشان در مناسبات بین المللی و عرصه قدرت را بپذیرند. بنابراین طرح های غرب برای مقابله با اسلام و به تبع آن با پیشرفت مسلمانان در کنار عملکرد نامناسب کشورهای اسلامی، راه را برای ترویج اسلام هراسی باز می کند و باید با ادامه این روند مقابله کنیم.

    نقد عملکرد دول مسلمان: عملکرد برخی کشورهای اسلامی در زمینه معرفی اسلام بسیاری از اوقات به جای اینکه سازنده باشد باعث کج فهمی می شود: کم کاری نهادهای فرهنگی جهان اسلام در زمینه معرفی صحیح تعالیم قرآن کریم یا فعالیت های افراطی برخی کشورها مثل عربستان و معرفی اسلام وهابی به جای اسلام ناب محمدی، همگی باعث رشد و ترویج هراس از اسلام در غرب شده اند. اغلب مساجد و مراکز اسلامی بریتانیا و اروپا توسط سعودی ها اداره می شود و مشخص است که اسلام معرفی شده در این مراکز نیز اسلام وهابی است که با گفت وگو و میانه روی، مخالف است. کم کاری در زمینه تولیدات هنری، اسلامی، ساخت فیلم های سینمایی و انیمیشن های مربوط به معرفی اسلام باعث شده که ما چندان نتوانیم از زوایای مختلف به معرفی اسلام در غرب بپردازیم. من مخالف ساخت فیلم هایی چون حضرت مریم(س) یا حضرت یوسف (ع) نیستم، ولی معتقدم ساخت فیلم هایی در سطح جهانی با موضوع معرفی اسلام و تعالیم آن باید در اولویت کارهای کارگردان ها و مسوولان هنری باشد. این فیلم ها باید به گونه یی ساخته شوند که مخصوص مخاطب ایرانی یا مسلمان نباشد بلکه باید بتوانند ذهنیت یک شهروند غربی را نیز نسبت به تصورات نادرستی که از اسلام دارد، تغییر دهند. راهکارهای کاهش اسلام هراسی: فلسفه، عرفان و هنر اسلامی زبان مشترک قلب، عقل و زیبایی شناسی میان مردم است. آرای فلسفی ابن سینا، سهروردی، ملاصدرا در حوزه انسان شناسی وشناخت شناسی و آرای عرفانی فردوسی، عطار، حافظ، شیخ صفی الدین اردبیلی و شاه نعمت الله ولی در حوزه عشق، معرفت و فتوت و آثار هنری معماری، موسیقی، سینما و ادبیات داستانی می تواند بنیادهای نظری و تبلیغی اسلام هراسی درغرب را سست کند. هنرمندان جهان اسلام با ارائه آثار هنری خود و به جای تبلیغ مستقیم تعالیم دینی، با استفاده از زبان هنر، می توانند با رشد اسلام هراسی مقابله و راه را برای گفت وگو باز کنند. ساخت فیلم هایی که ارزش های اخلاقی، اجتماعی و معنوی اسلامی را نشان دهند، می تواند تاثیر بسزایی در افکار عمومی غرب داشته باشد. در عصر حاضر که علاوه بر تبلیغات منفی علیه اسلام، گروه های تکفیری با اقدامات شان چهره اسلام را مخدوش می کنند، تنها راه برای جلوگیری از ترویج اسلام هراسی، معرفی اسلام رحمانی به روش های مختلف هنری و علمی است. شهروندان غرب باید بدانند که اسلام ناب با تفکراتی که تکفیری ها و افراطیون به نام اسلام تبلیغ می کنند، متفاوت است. بنابراین به کارگیری نیروهایی که با فرهنگ اسلام و غرب آشنا هستند و ایجاد زمینه برای گفت وگو، نخستین گام برای جلوگیری از رشد اسلام هراسی است. آسیب شناسی فعالیت های فرهنگی خارج کشور، (صدا وسیما، مراکز اسلامی در لندن، هامبورگ، وین، واشنگتن، نیویورک، جامعه المصطفی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مجمع تقریب مذاهب اسلامی، معاونت سینمایی و هنری وزارت ارشاد) تدوین راهبرد، اهداف و رویکردهای فرهنگی- هنری معرفی اسلام رحمانی به غرب، تغییر برخی مدیران فعلی نهادهای فرهنگی متولی امور خارجی، به کارگیری نیروهایی که شناخت کافی نسبت به اسلام و غرب دارند، برگزاری سمینارهای علمی و نمایشگاه ها و برنامه های هنری ماهیانه در شهرهای اصلی غرب نظیر، لندن، واشنگتن، پاریس، نیویورک، برلین، رم، مادرید… .، برگزاری تورهای ایرانگردی برای تجار، اساتید، دانشجویان، روزنامه نگاران، نویسندگان و دیپلمات های جهان غرب، تولید فیلم های سینمایی و انیمیشن برای مخاطب غربی جهت معرفی فرهنگ و تمدن و ارزش های متعالی اسلامی از جمله راهکارهای کاهش موج اسلام هراسی در غرب و تصحیح تصور نادرست غربی ها درباره اسلام عزیز است.

بیان مسئله

روابط غرب با اسلام بعد از جنگ‌های صلیبی، همواره خصمانه بوده است. در عصر حاضر، به ویژه بعد از واقعه ۱۱ سپتامبر و اعلام جنگ‌های صلیبی توسط جورج بوش، تحلیلگران توجه بیشتری به این روابط نشان داده‌اند. غربی‌ها با اذعان به گسترش روز افزون اسلام در جهان غرب و افزایش جمعیت مسلمانان در این کشورها، موضوعی به نام اسلام‌هراسی را مطرح کرده‌اند و در رسانه‌هایشان به صورت گسترده به آن می‌پردازند. رسانه‌های غربی، با ارائه تصویری غیر واقعی از مسلمانان و اسلام و برداشتی یک‌جانبه از اسلام، این‌گونه به افکار عمومی خود القا می‌کنند که مسلمانان خود را برتر از دیگران می‌دانند؛ اسلام در صدد است بر سراسر جهانن حکومت کند؛ اسلام حقوق بشر را نقض می‌کند؛ اسلام مروج خشونت طلبی، حامی و مولد تفکر تروریستی است؛ اسلام با حکم جهاد، جنگ و خون‌ریزی را امری مقدس می‌شمارد(شیرودی و کاظمی،۱۳۹۰: ۱۳۸ )

پیشینه پدیده هراس از اسلام به زمان ظهور دین اسلام برمی‌گردد، هر چند امروز، به ویژه پس از حوادث ۱۱ سپتامبر، در بیشتر کشورهای غربی، اسلام هراسی گسترده شده و عمق یافته است. اسلام‌هراسی مفهومی است که به ترس، پیش داوری و تبعیض غیر عقلانی در قبال اسلام و مسلمانان اشاره دارد. سابقه این اصطلاح به دهه ۱۹۸۰ باز می‌گردد، اما پس از ۱۱سپتامبر ۲۰۰۱ به صورت گسترده استفاده شده است. مؤسسه رانیمد تراست انگلستان که به موضوع تبعیض و نفرت در این کشور می‌پردازد، در سال ۱۹۹۷ اسلام‌ترسی را به عنوان «ترس و نفرت از اسلام» و بنابراین ترس و نفرت از همه مسلمانان تعریف کرد و ابراز داشت این اصطلاح بر تبعیض و طرد مسلمانان از زندگی اقتصادی، اجتماعی و عمومی انگلستان دلالت دارد. اسلام ترسی همچنین دربردارنده این برداشت است که اسلام ارزشی مشسترک با فرهنگ‌های دیگر ندارد و در مقایسه با غرب در موقعیتی فرو دست قرار دارد و بیش از اینکه دین باشد یک ایدئولوژی سیاسی است. با این تلقی می‌توان ادعا کرد که اسلام‌هراسی پدیده‌ای دیرین با ریشه‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مشخص است که می‌طلبد در سطح اروپاو آمریکا ـ به عنوان خاستگاه اولیه آن ـ بررسی مستقل و جداگانه‌ای شود (مرشدی زاد و غفاری هشجین، ۱۳۸۶:۱۱۴).

رفتارها و فعالیت‌های اسلام‌هراسانه و اسلام‌ستیزانه پدیده‌هایی تحت کنترل کامل دولت‌ها نیستند. در بسیاری موارد، دولت‌ها بروز چنین حرکت‌هایی را مغایر منافع خود می‌بینند و از آن ابراز تأسف و نارضایتی می‌کنند. با این حال موارد فراوانی اتفاق افتاده که دولت‌ها خود به عنوان کارگردان اصلی عمل کرده‌اند. مهم این است که اسلام ‌هراسی اساس طرح نظریه‌هایی مانند«برخورد تمدن‌ها» ست و تقویت آن ممکن است به مثابه چالشی بزرگ در برابر صلح و همزیستی ملت‌ها عمل کند.

در پی بروز اتفاقاتی نظیر چاپ کاریکاتوری موهن از پیامبر اسلام(ص) در یک روزنامه دانمارکی یا فراخان کلیسای آمریکایی برای قرآن سوزی، با اینکه بسیاری از دولت‌های جهان اسلام موضع منفعلانه‌ای اتخاذ کردند، واکنش گروه‌های مردمی عمواً حاکی از انزجار افکار عمومی مسلمانان از چنین حرکت‌هایی بوده است(قنبرلو، ۱۱۳:۱۳۸۹).

هم اکنون نیز دیدگاه‌های اسلام ستیزانه و اسلام هراسانه دونالد ترامپ، رئیس جمهور جدید ایالات متحده آمریکا، و وضع قوانین سخت‌گیرانه‌ای نظیر منع ورود مسلمانان به آمریکا که از آخرین تحرکات اسلام‌ستیزانه و اسلام هراسانه در غرب بوده است، نشان می‌دهد موج جدید اسلام‌ستیزی در غرب، ‌به ویژه اروپا و آمریکا راه افتاده است. این رویکرد حاکی از آن است که دولت‌های غربی با بهره‌گیری از ابزارهایی می‌توانند تصویری رادیکال از مسلمانان به مخاطبان خود نشان دهند.

در این راستا مقاله پیش رو با پرداختن به مفهوم اسلام هراسی،  ریشه‌ها، ‌زمینه‌ها و عوامل و ابزارهای بهره مندی غرب از اسلام هراسی را تشریح می‌کند و در پایان تلاش دارد رسالت پیش روی مسلمانان را که معرفی معارف اسلامی حقیقی و ابزارهای لازم برا افشای اسلام‌هراسی است‌،در قالب راهبرد ارائه دهد.

روش و نوع پژوهش

این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی در پی آن است که تصویری مبتنی بر واقعیت از وضعیت موجود اسلام‌هراسی در غرب ارائه دهد. با توجه به اینکه سازمان‌های تصمیم‌گیر می‌توانند از نتایج این تحقیق برای مقابله با اسلام‌هراسی و اسلام ستیزی بهره ببرند، این تحقیق در زمره تحقیقات کاربردی برای سازمان‌ها و مراکز تصمیم‌گیر و تأثیر گذار در حوزه‌های اعتقادی، فرهنگی و مذهبی محسوب می‌شود.

۱٫تعریف اسلام هراسی

در یآنویه ۲۰۰۱ در «مجتمع بین المللی استکهلم برای مبارزه با عدم تساهل» گام‌هایی برای پذیرش رسمی این اصطلاح برداشته شد و اسلام‌هراسی در کنار بیگانه‌ترسی و آنتی سمیتیزم به عنوان نوعی عدم تساهل پذیرفته شد. منابع مختلف علت اسلام‌ترسی را حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و نیز حضور روز افزون مسلماننان در کشورهای غربی بیان کرده‌اند. «مرکز  اروپایی نظارت بر نژاد پرستی و بیگانه ترسی»‌که یک نهاد نظارتی اروپایی است،  در مه ۲۰۰۲ گزارشی با عنوان «خلاصه گزارش اسلام‌هراسی در اروپا پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱» منتشر کرد که بیان کننده افزایش حوادث مربوط به اسلام‌هراسی در اروپا پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود(مرشدی زاد و غفاری هشجین، ۱۱۴:۱۳۸۶)

تعدادی از افراد و سازمان‌ها کوشیده‌اند این واژه را تعریف کنند. کوفی عنان، ‌دبیر کل سابق سازمان ملل، در کنفرانسی ردباره اسلام هراسی در سال ۲۰۰۴ گفت:

«هنگامی که جهان مجبور است اصطلاحی برای نشان دادن تعصب و سرسختی در عقیده بیافریند، ‌نشان از تحولی تأسف انگیز و دشوار دارد.» این مطلب درباره اصطلاح اسلام‌هراسی صدق می‌کند.

مؤسسه رانیمد تراست در سال ۱۹۹۶«کمیسیون مسلمانان بریتانیا و اسلام هراسی» را به وجود آورد که ریاست آن را گوردون کانوی،  معاون دانشگاه ساسکس، عهده دار بود. گزارش آنها با عنوان« اسلام‌هراسی: چالشی علیه تمامی ما» در نوامبر ۱۹۹۷ انتشار یافت. در این گزارش اسلام‌هراسی به عنوان«‌ترس و اکراه بی اساس در قبال مسلمانان،  که باعث دفع آنها و تبعیض علیه آنها می‌شود»‌تعریف شده است.

استفن شوارتز،  نویسنده آمریکایی،  اسلام‌هراسی را به عنوان«‌محکوم سازی کلیت اسلام و تاریخ مسلمانان به عنوان امری افراطی؛ برخورد با تعارضات مربوط به مسلمانان به عنوان اموری الزاماً حاصل اشتباه آنها؛‌  تأکید بر اینکه مسلمانان در صدد ایجاد تغییر بر اساس دین خود هستند و اعلا ن جنگ علیه کلیت اسلام» تعریف کرده است(مرشدی زاد و غفاری هشجین، ۱۱۵:۱۳۸۶).

در این راستا گزارش رانیدمد هشت برداشت در ارتباط با اسلام هراسی را شناسایی کرده است:

۱تمدن اسلامی بلوکی یکپارچه، ایستا و بدون واکنش در مقابل تغییرات؛

۲تمدن اسلامی به عنوان «دیگری»‌ مجزا که بدون ارزش‌هایی مشترک با فرهنگ‌های دیگر است، از آنها تأثیر نمی‌گیرد و بر آنها تأثیر نمی‌گذارد؛

۳تمدن بربری، ‌غیر عقلانی، ابتدایی و جنسیت‌گرا در نظر گرفته می‌شود؛

۴تمدن اسلامی به عنوان تمدنی خشن، ستیزه‌جو، ‌تهدید کننده،  حامی تروریسم و درگیر در رویارویی تمدن‌ها؛

۵اسلام به مثابه ایدئولوژی سیاسی که برای اهداف سیاسی و نظامی استفاده می‌شود؛

۶انتقادهای مسلمانان از غرب انتقادهایی کهنه و منسوخ هستند.

۷خصومت نسبت به اسلام به عنوان توجیهی برای رفتارهای تبعیض آمیز در قبال مسلمانان و طرد آنها از جامعه استفاده می‌شود.

۸خصومت ضد اسلام امری عادی در نظر گرفته می‌شود(مرشدی زاد و غفاری هشجین، ۱۱۶:۱۳۸۶).

 
 

۲.جریان اسلام‌هراسی پس از ۱۱ سپتامبر

اسلام‌هراسی در تعبیری کلی عبارت است از نوعی ترس و نفرت گروهی از اسلام و مسلمین یا خصومت با مسلمین که در نتیجه آن زندگی و رشد و پیشرفت مسلمانان تحت تأثیر رفتارهای تبعیض آمیز و آزاردهنده با مشکل مواجه می‌شود. تصورات و برداشت‌های ویژه‌ای  درباره اسلام و مسلمانان ترویج می‌شود که در چارچوب آنها به مسلمانان به مثابه گروهی استثنایی و دارای گرایش به خرافات،  جمود فکری،  خشونت و ترور و در عین حال سلطه‌گری نگریسته می‌شود،  اما سهم آنها در رشد و پیشرفت تمدن بشری نادیده گرفته می‌شود. پدیده اسلام‌هراسی که اساسا! در جهان غرب ریشه دوانده و عمدتا در آنجا فرصت ظهور پیدا کرده، ‌از عوامل مهم سوءتفاهم و ناسازگاری مسلمانان با غیر مسلمانان است. در دهه‌های اخیر خیزش جریان‌های اسلام‌گرا و طرح تئوری‌هایی مانند«برخورد تمدن‌های اسلام و غرب» در گسترش مباحث مربوط به اسلام هراسی نقش مؤثری داشته‌اند.

البته مسئله اسلام‌هراسی محدود به جهان اسلام نیست و امروزه نمودهای آن در سایر مناطق از جمله آسیا نیز به چشم می‌خورد.. برخی گروه‌های فعال در جهان غرب اصولا گرایش‌های بیگانه‌هراسانه دارند و به طور کلی از بابت رشد جمعیت ساکنان غیر بومی اروپا و آمریکا ابراز نگرانی می‌کنند؛. اما به طور خاص‌تر، جهت‌گیری‌های ضد اسلامی آنها ملموس‌تر و آشکارتر است(قنبرلو،۱۰۹ـ۱۰۸ :۱۳۸۹).

  1. ۱نمونه های تبعیض ناشی از اسلام‌هراسی در اروپا علیه مسلمانان

تبعیض‌ها و سوء‌رفتارهای ناشی از اسلام‌هراسی صورت‌بندی‌های متنوعی دارد که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:‌

  • عرضه خدمات ناقص یا نا مناسب در رستوران‌ها، مراکز تفریحی و بنگاه‌های مشابه؛
  • رفتار های عاری از نزاکت و غیر محترمانه؛
  • سوء ظن و متهم‌سازی‌های نابجا؛
  • زیر نظر گرفتن و کنترل کردن افراد در اماکن عمومی؛
  • بروز رفتارهایی که نشانه نگرانی و ترس است؛
  • تمسخر مستقیم و غیر مستقیم؛
  • توهین‌های لفظی و استفاده از برچسب‌هایی چون تروریست؛
  • اجتناب از برقراری روابط نزدیک و دوستانه؛
  • بروز رفتارهایی که نشانه دست‌کم یا سطح پایین گرفتن مسلمانان است؛
  • نظارت و کنترل پلیسی فراتر از حد متعارف؛
  • ضرب و شتم جسمی و سایر رفتارهای خشونت آمیز؛
  • تبعیض در جذب و استخدام افراد در مشاغل خصوصی و دولتی؛
  • تبعیض در عرضه خدمات پلیسی و قضایی.

۴.ریشه‌ها، زمینه‌ها و عوامل اسلام‌هراسی

اسلام‌هراسی پدیده ای دیرین با ریشه‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مشخص است که می‌طلبد در سطح اروپا و آمریکا، به عنوان خاستگاه اولیه آن، بررسی مستقل و جداگانه‌ای شود.

الف)عوامل تاریخی اسلام‌هراسی

سابقه خصومت مسیحیان با مسلمانان به قرن هشتم میلادی باز می‌گردد، ولی باید اذعان کرد اسلام ستیزی یا به بعبیر دیگر«اسلام‌هراسی»‌در غرب به وییه اروپا ریشه دیرینه‌تری دارد و واکنشی به گسترش اسلام است؛‌ زیرا به عقیده آنان،  اسلام از آغاز تا کنون چند مرحله غرب را به چالش کشیده است. قرن‌های اولیه هجری، جنگ‌های صلیبی،  توسعه امپراتوری عثمانی و رشد اسلام‌گرایی و ارزش‌های اسلامی در غرب حاکی از هراس غرب از اسلام بوده است.

گسترش اسلام در قرنهای اولیه هجرت(قرن هشتم میلادی)‌از ایتالیا و فرانسه گرفته تا اسپانیا، نوعی هراس از مسلمانان و اسلام را در جهان مسیحیت به وجود آورد. حضور مسلمانان در اسپانیا(آندلس) ۸ قرن به طول انجامید. در قرون یازدهم تا سیزدهم میلادی، اعلان جنگ علیه مسلمانان در طول جنگ‌های صلیبی به برخورد با اسلام و مسلمانان ابعاد جدیدی بخشید. تسلط مسلمانان عثمانی بر بیزانس، پایتخت روم شرقی، ‌در قرن ۱۵ میلادی و تحت کنترل در آوردن بخش‌های گسترده‌ای از اروپا (که تا محاصره وین، پایتخت اتریش هم پیش رفت) سیحیان ارتدوکس را در مناطق گسترده‌ای تحت کنترل مسلمانان قرار داد و قلمرو مسیحیان کاتولیک را هم‌مرز مسلمانان کرد. طی قرن‌های ۱۹ و ۲۰، توقف،  انفعال و رکود در جهان اسلام از نگرانی گروه‌های ضر اسلامی کاست. از این زمان، غرب در حالتی تهاجمی قرار گرفت و مسلمانان سنگر به سنگر مواضع خود را واگذار و عقب‌نشینی کردند. پس از احیای مجدد و بازیابی هویت جهان اسلام که از اواخر قرن بیستم، به ویژه با پیروزی انقلاب اسلامی ایران آغاز شد، به تدریج بار دیگر احساس ترس از اسلام و مقابله با مسلمانان در غرب در ابعاد جدیدی آغاز شد(امینیان،۱۰۶:۱۳۸۷).

عامل دیگر در شکل‌گیری اسلام‌هراسی در فرایند تاریخی ناشی از اقدامات برخی به اصطلاح خاورشناسان غربی بوده است. همواره برخی پژوهشگران غربی با عنوان مستشرق یا خاور شناس به تحقیق،  نقد و بررسی علمی موضوعات اسلام پرداخته‌اند؛‌اما این عده به بهانه تحقیق و اسلام شناسی همان اهداف کینه‌توزانه قرون وسطایی را تعقیب می‌کردند. از جمله این شرق‌شناسان می‌توان به تئودور نولد که، گارل برکلمان، ژوزف شاخت،  گارل هینریش بکر و اشاره کرد.

اگرچه خدمات ارزنده برخی مستشرقان در شناساندن اسلام قابل تحسین و تقدیر است، ‌اما هیچ‌گاه نمی‌توان از غرض‌ورزی‌ها، ‌خیانت‌ها، تحریف‌ها، تهمت‌ها و خلاف‌واقع گویی‌های بعضی دیگر از آنان چشم پوشی کرد. برای مثال «اسلام چیز تازه‌ای نیاورده و هرچه دارد از ادیان پیشین گرفته است؛ ‌اسلام ناسازگار با علم و دانش و مظاهر تمدن است؛ نسبت دادن شهوت پرستی به دین اسلام؛ شخصیت نداشتن زنان در دین اسلام، مخالف تمدن و تجدد بودن اسلام؛ اسلام دین بردگی است؛ اسلام دین باج‌گیران و آیین جمود افکار و اندیشه‌هاست و … که بیش ار همه عوامل در تخریب چهره واقعی اسلام مؤثر بوده است.

ادوارد سعید معتقد است این وارونه‌گویی‌ها معلول عوامل زیادی است که اهم آنها عبارت‌اند از:

۱تسلط کافی نداشتن به زبان عربی و معارف و حقوق اسلامی؛

۲دسترسی نداشتن به برخی مأخذ و منابع اصیل به ویژه کتب مستند؛

۳متأثر بودن از محیط و نوشته‌های غربی که نوعاً با اغراض ضد اسلامی آلوده است؛

۴مأنوس نبودن با روحیه و خصوصیات مردم شرق و فلسفه مشرق‌زمین؛

۵تقید به مذهب و مسلک و مرام فکری و رسوبات اعتقادی خاص و اصرار در توجه و تعلیل همه پدیده‌ها و جریان‌های دینی بر پایه آنها؛

۶وابستگی برخی از این مستشرقان به استعمار و قدرت‌های استعماری، دستگاه تبشری مسیحیت و صهیونیسم جهانی که مأموریت آنها تخریب چهره واقعی اسلام است( پور اسماعیلی، ۱۳۹۱)

باید پذیرفت از ابتدای رویارویی مسیحیت با اسلام تا زمان حاضر، مبلغان مسیحیت همواره استحاله و نابودسازی ارزش‌های اسلامی به ویژه در حوزه ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی اسلام و در نهایت اگر نگوییم مسیحی کردن مسلمانان،  دست کم تحقیر مسلمانان در برابر مسیحیت را در دستور کار خود قرار داده‌اند(اکبری کریم آبادی،  ۱۸:۱۳۹۳ و ۱۹).

ب)عوامل جمعیتی، مهاجرت و تقابل فرهنگ‌ها

اصطلاح اسلام‌هراسی از اواخر دهه ۱۹۸۰ در غرب رایج شد. ریشه این پدیده نگران کننده به زمانی باز می‌گردد که جامعه غربی با تئوری اجتماعی چند فرهنگی و هویت سیاسی روبه‌رو و مجبور شد ذهن متفکران خود را نسبت به بیگانه هراسی و عدم پذیرش فرهنگ‌های بیگانه حساس کند و از آنها بخواهد راه‌حلی برای پذیرش چند فرهنگی در جوامع غرب بیندیشند. در این میان، مواجهه جهان غرب با موج درخور توجه مهاجران مسلمان که در اکثر کشورهای اروپایی بیشترین رقم اقلیت‌های مهاجر را تشکیل می‌دهند، به بزرگ‌ترین چالش اجتماعی تبدیل شد.

جوامع مسلمان مایل به ادغام در جوامع غربی نبودند. مسلمانان با نشانه‌های بارز ظاهری که در نوع پوشش ظاهری زنان و آرایش مردان آنها مشهود بود، عدم تطبیق خود با کشورهای مذکور را به رخ می‌کشیدند. در این میان جوامع اروپایی نیز تلاشی برای شناختن صحیح آنها نکردند و ترجیح دادند شهروندان اروپایی و آمریکایی آنها را بیگانه بدانند. در اوایل ۱۹۹۰ واژه «بیگانه‌هراسی» که از آن به عنوان یک آسیب جدی اجتماعی برای شهروندان اروپایی یاد می‌شود، جای خود را به واژه اسلام‌هراسی داد(اکبری کریم آبادی، )

با وجود این، در سال‌های پس از ۱۱ سپتامبر، ‌افزایش حساسیت نسبت به مسلمانان در اروپا سبب شده است امور آنان با دقت و موشکافی دنبال شود. برای نمونه،  احزاب دست راستی اظهار می‌دارند که برای چهار سال پی در پی نام «محمد» برای کودکان پسر که در «بروکسل» به دنیا آمده‌اند، بیش از نام‌های دیگر بوده است. یک حزب دست راستی دانمارکی چندی پیش در پوستر انتخاباتی خود، دختر بلوند جوانی را نشان داد که زیر آن نوشته شده بود:‌وقتی این دختر بازنشسته شود، ‌بیشتر جمعیت دانمارک را مسلمانان تشکیل می‌دهند.

مخالفت‌ها با مسلمانان در اروپا تا آنجا پیش رفت که برخی صاحب‌نظران مستقل و حتی اروپایی معتقدند تمام ایرادات مربوط به وضعیت حقوقی بشر، آزادی‌های اقتصادی و غیره درباره پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا بهانه‌ای بیش نیست و موضوع اصلی نگران کننده برای مخالفین، دین مردم ترکیه و تغییر چهره اتحادیه اروپا از نهادی مسیحی به نهادی مختلط است. هم‌اکنون شش میلیون ترک در کشورهای عضو اتحادیه اروپا زندگی می‌کنند که این میزان بیش از جمعیت برخی از دولت‌های اروپایی است. حال اگر ترکیه مسلمان با ۷۵میلیون جمعیتش به اروپا بپیونددد، قطعا چندین میلیون ترک مسلمان به امید زندگی بهتر راه اروپا را در پیش می‌گیرند؛ در این صورت دیگر نمیتوان از هویتی مسیحی سخن به میان آورد. شاید به همین علت «منصورآغان»، ‌روشن فکر و اندیشمند مشهور ترک،  در مصاحبه‌ای با نشریه معتبر فارین پالسی در پاسخ به سؤالی درباره مقایسه وضعیت حقوق بشر در ترکیه و رومانی این‌گونه پاسخ می‌دهد: « بین ما و رومانی یک تمایز وجود دارد: آنها مسی‌اند و ما نیستیم. البته ما مسیحیانی داریم که در ترکیه زندگی میکنند و به همان اندازه نیز یهودیان و اقلیت‌های دینی دیگر نیز هستند، اما ترکیه کشوری اسلامی است و اروپاییان این ایده را نمی‌پسندند که یک کشور مسلمان وارد اتحادیه اروپا شود.»(اکبری کریم آبادی،۲۳-۲۴ :۱۳۹۳(

ب)غیریت سازی

دنیای غرب بعد از جنگ جهانی دوم، سیاست‌ها و اهداف خود را در جهان در راستای مقابله با نفوذ کمونیسم و شوروی سابق سامان می‌دارد و از آن به «خطر سرخ» یاد می‌کرد؛ اما پس از فروپاشی شوروی سابق، غربی‌ها در پی غیریت‌سازی‌های جدیدی برای توجیه رفتارها و کنش‌های توسعه طلبانه خود برآمدند. به عبارتی یافتن تهدید جدید می‌توانست موجب بازسازی هویت انسان غربی شود؛‌از این رو این مهم به یکی از دغدغه‌های اصلی نظری‌پردازان و حاکمان مغرب زمین تبدیل شد. بنابراین نظریه‌هایی همچون«برخورد تمدن‌ها» و «پایان تاریخ» و … را مطرح کردند و در پی ساختن نظم نوین جهانی برآمدند. واقعه ۱۱ سپتامبر هم به این مسئله شدت بخشید و مسئله تروریسم اسلامی مطرح و از اسلام به عنوان « خطر سبز» یاد شد. در نتیجه جوامع غربی حول محور مقابله با این تهدید شروع به غیریت‌سازی با اسلام کردند. بنابراین اسلام و ارزش‌های اسلامی و مسلمانان به عنوان اصلی‌ترین تهدید برای امنیت ملی،  فرهنگ و تمدن غربی محسوب شدند و به کمک ابزراها و تکنولوژی‌های رسانه‌ای پیشرفته  افکار عمومی غرب را تحریک و اسلام را جایگزین خطر کمونیسم و شوروی کردند. از این چشم‌انداز، پس از فروپاشی شوروی و تغییر ساختار نظام بین الملل، سخن از جنگ سرد دیگری است که این‌بار نه تنها در ساحت قدرت سخت، بلکه در ساحت قدرت نرم و بر پایه تجدید هویت‌های منطقه‌ای که بر قوم و مذهب تأکید دارند، استوار شده است و عمدتا غیریت‌سازی‌های فرهنگی و تمدنی معیار اصلی دسته بندی‌ها و یادگیری‌ها در سطح بین‌المللی است. به اعتقاد برخی از صاحب‌نظران از جمله جوزف نای، نویسنده کتاب قدرت نرم، نققشی که در دوران جنگ سرد به شوروی و کمونیسم داده شده بود،  پس از فروپاشی شوروی به اسلام داده شد (اکبری کریم آبادی، ۲۴ :۱۳۹۳(

د) بحران هویت در اروپا و آمریکا

بحران هویت در غرب در دو دهه آخر قرن ۲۰ به اوج خود رسید و در دهه ۱۹۹۰ به ویژه با رشد فزاینده عملیات تروریستی در کشورهای آفریقایی،  آسیای میانه و قفقاز، خاورمیانه عربی و آسیای جنوب غربی و شرقی، این مسئله حتی گفتمان جنگ و تناززع تمدن‌ها را به کمک متفکران آمریکایی مانند هانتینگتون و دیگران در حوزه‌های اروپایی و حتی آسیایی،  وارد ادبیات سیاست و روابط بین‌الملل کرد(اکبری کریم آبادی، ۲۵ :۱۳۹۳). در آخرین روزهای سال ۲۰۰۹ «رمزی بارود» در مجله سیاست خارجی در مقاله‌ای با عنوان«‌مسلمانان نباید هزینه بحران هویت اروپا را بپردازند» نوشت: در اروپا و بسیاری فرهنگ‌های دیگر فرود هویت ملی و دینی (مسیحیت) باعث شده است رهبران سیاسی، فکری و اجتماعی تخطئه و تبعیض علیه اسلام و مسلمانان را در اولویت قرار دهند. به گفته «شاهد مالک»، نخستین وزیر مسلمان دولت بریتانیا، مسلمانان امروز،  «یهودیان اروپای» دیروز تلقی می‌شوند و شاهد نژاد‌پرستی و تبعیض هستند.

در پیمایشی در سال ۲۰۰۴ که در انگلستان انجام گرفت، ۸۰ درصد مسلمانانی که با آنها مصاحبه شد، ابراز کردند به دلیل دین‌شان مورد تبعیض واقع شده‌اند؛ حال آنکه این رقم در سال ۲۰۰۰ ،۴۵ درص و در سال ۱۹۹۹ ،۳۵ درصد بود. دفاتر ضد تبعیض در هلند طی چند سال گذشته تعداد روزافزونی شکایت در خصوص آنچه « تبعیض نژادی دارای انگیزه‌های دینی» نامیده شده است، دریافت کرده‌اند و بیشتر شکایت کنندگان در سال ۲۰۰۳ به عنوان مسلمان یا به نیابت از مسلمانان ثبت نام کرده‌اند (مرشدی‌زاده و غفاری هشجین، ۱۳۸۶ : ۱۳۳-۱۳۴).

هـ) عوامل مؤثر دیگر در رشد اسلام‌هراسی

در مقطع کنونی،  علاوه بر عوامل جمعیتی و تاریخی و … چند عامل دیگر به رشد اسلام‌هراسی در اروپا کمک کرده است:‌

  1. ۱شهروندان اروپایی گمان می‌کنند مسلمانان افرادی منزوی، جدایی طلب و گوشه گیرند که تمایلی به حل شدن در جامعه ندارند و از معاشرت و تبادل فرهنگی و معیشتی با غیر مسلمانان دوری می‌کنند؛
  2. ۲شهروندان اروپایی و غربی فکر می‌کنند که دین اسلام یک دین تک‌صدایی، راکد و بی‌اعتنا به تغییر و تحول است و از آن رو جایی در جامعه مدرن ندارد؛
  3. ۳اروپایی‌ها مسلمانان را بزرگترین منتقدان خود می‌دانند؛
  4. ۴تلاش طولانی اروپا و غرب برای تحقیر مسلمانان و معرفی اسلام به عنوان دینی غیر منطقی و بدوی به دنیای غرب به ویژه نسل‌های جدید ( ایرانلو، ۲۶ مهر ۱۳۸۵ )
  5. ۵تصویر غرب مبنی بر اینکه اسلام در پی حکومت کردن بر آنان است؛
  6. ۶به باور بسیاری از اروپاییان و غربی‌ها، هر قدر که اسلام و دموکراسی در تئوری با یکدیگر موافق و همگام باشند، در عمل با یکدیگر ناسازگاری دارند؛
  7. ۷معرفی اسلام به عنوان دینی ضد زن و غیر مسلمانان؛
  8. ۸رشد و تقویت گرایش‌های راست افراطی و احزاب افراطی در اروپا( به ویژه در کشورهای اتریش، ‌ایتالیا، هلند، فرانسه و آلمان)؛
  9. ۹شرایط نظام بین‌الملل پس از ۱۱ سپتامبر و عملکرد رسانه‌های غربی در پیوند دادن اسلام با خشونت(قهرمان پور، ۱۳۸۷ : ۲۵).

در مجموع می‌توان گفت اسلام هراسی به چهار شیوه بروز می‌کند که عبارت‌اند از :‌خشونت،  تبعیض، پیش‌داوری و طرد. در این میان شیوه‌های رایج خشونت‌ورزی، حملات فیزیکی،، تخری و آسیب رسانی به اموال و حملات لفظی را شامل می‌شود.

تبعیض به صورت تبعیض در محل کار و تبعیض در ارائه خدمات(آموزش، بهداشت و )
بروز می‌کند. پیش داوری در دو حوزه عمده بروز می‌یابد:‌یکی در رسانه‌ها و دیگری در گفت‌و گوها و برخوردهای روزمره. طرد بیشتر در سه حوزه نمود می‌یابد:‌در سیاست و حکومت، اشتغال و نیز در مدیریت و مسئولیت. در عین حال، این موارد به گونه‌ای در هم تنیده‌اند که نمی‌توان مرزی قطعی بین آنها گذاشت. برای مثال، طرد از زحوزه های مختلف زندگی اجتماعی خود نمونه ای از تبعیض نیز محسوب می‌شود. انتشار کاریکاتورها علیه اسلام و مسلمانان، گرچه در زمره پیش داوری‌ها محسوب می‌شود، نمی‌توان آن را از مقوله خشونت توهین لفظی ندانست (مرشدی زاده و غفاری هشجین، ۱۳۸۶ : ۱۲۴).

۵٫ابزارهای اسلام‌هراسی در غرب

الف)اسلام‌هراسی با رسانه

بخش درخور توجهی از بار اسلام‌هراسی معاصر بر دوش رسانه‌های غربی نهاده شده است. نقطه مشترک اغلب این رسانه‌ها ارائه تصویری مخدوش،  غیر عقلانی،  خشن و هراس آور از اسلام و مسلمانان است. رسانه‌های غربی در پوشش‌های خبری خود همه مسلمانان را در ظرفی واحد قرار می‌دهند و با اسلام به عنوان یک تهدید رفتار می‌کنند. هیچ‌یک از اقلیت‌های دیگر ساکن غرب این چنین زیر ذره بین رسانه‌ها نبوده‌اند که اعتقادات شخصی و حیات اجتماعی آنها این‌گونهمورد سؤال و تفحص قرار گیرد. در روند رسانه‌ای اسلام‌هراسی در غرب،  مراحل و شگرد‌های متفاوتی در دستور کار قرار گرفته است. هتاکی مستقیم رسانه‌ای به اسلام و مسلمانان پس از ۱۱ سپتامبر طی گزارش‌ها و تصاویر مختلف شگرد اولیه این رسانه‌ها بود که اوج آن در انتشار کاریکاتورهای موهن روزنامه جیلاند پوستن دانمارک در سپتامبر ۲۰۰۵ مشاهده شد که سایر رسانه‌های غربی نیز در حمایت از این اقدام موهن به انتشار آنها پرداختند. ساخت و پخش فیلم‌های «تسلیم» به کارگردانی تئو ون گوگ و «فتنه»‌به کارگردانی گرت ویلدرز از نمونه‌های دیگر این اقدامات بود.

شگرد دیگر رسانه‌های غربی انتخاب و کنار هم چیدن تصاویر و تفاسیر خاص برای ایجاد برداشت‌های جهت‌دار در مخاطبان است که با رویکردی غیر مستقیم تلاش دارد چهره‌ای منفی از اسلام و مسلمانان ارائه کند. برای نمونه هرگاه یک برنامه تلوزیونی درباره مسائلی مانند تروریسم بحث می‌کند پشت صحنه، تصویر زنی نقاب‌دار،  یک مسجد یا مرد مسلمانی در حال نماز، ‌نمایش داده می‌شود. در حال حاضر روزی نیست که رسانه‌های غربی به بهانه وقایع روزمره‌ای که به جهان اسلام مربوط می‌شود،  به ارائه تحلیل‌های جهت‌دار در خصوص اسلام نپردازند. در واقع، در خصومت با اسلام و مسلمانان یک برخورد هیستریک جمعی از سوی رسانه‌های غربی مشاهده می‌شود.

علاوه بر تحلیلگران غربی حاضر در رسانه‌ها که به ارائه تفاسیر جهت‌دار درباره اسلام و مسلمانان می‌پردازند،  چهره‌های ضد دین اصالتاً مسلمان ابزار بهتری برای سیاه‌نمایی‌های رسانه‌های غربی درباره اسلام هستند. این رسانه ها تریبون‌های زیادی در اختیار افرادی در داخل جوامع مسلمان قرار می‌دهند که دیدگاه منتقدانه درباره اسلام دارند یا از موضع یک مسلمان سابق به خصومت با اسلام می‌پردازند. ما این حقیقت را در توجه زیاد به بنیاد کویلیام در انگلیس مشاهده می‌کنیم.

بنیاد کویلیام در سال ۱۳۸۷ با هدف مبارزه با افراط‌گرایی اسلامی تأسیس شده و به حزب لیبرال انگلیس نزدیک است. توجه به احزاب راست افراطی ضد اسلام حتی قبل از حادثه ۱۱ سپتامبر در اروپا آغاز شد. در سال ۱۹۹ جنبش آزادی اتریش به رهبری یورگ‌هایدر با گرایش‌های ضد مهاجرت و بیگانه‌ستیزی مقام دوم را در انتخاب ملی کسب کرد. در ایتالیا تو حزب با تمایلات بیگانه‌ستیزی در انتخاب ۲۰۰۱ توفیقاتی کسب کردند. در سال ۲۰۰۲ ژان ماری لوپن،  چهره معروف ضد مهاجرت فرانسه و رهبر جبهه ملی، به دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری صعود کرد و رقیب شیراک شد. بعد از ۱۱ سپتامبر نه تنها گرایش به این احزاب رو به رشد بوده، بلکه رهبران سیاسی احزاب دیگر هم از شعارهای سیاسی احساسی علیه مسلمانان استفاده کرده‌اند تا آرای با گرایش راست افراطی را جذب کنند.

در هلند «آیان حرسی علی»، زن مسلمان سومالیایی، بعد از ارتداد از اسلام و تبلیغ علیه اسلام، به چهره‌ای ملی تبدیل شد. نمونه دیگر کمدین نروژی پاکستانی‌الاصل،  شعبانه رحمن،  بود که عکس‌های برهنه او منتشر شد؛ در حالی که پرچم نروژ را روی بدن خود کشیده بود و لباس‌های پاکستانی خود را دور می‌انداخت. مرکز اروپایی پایش، نژادپرستی و بیگانه‌ستیزی رسانه‌های اروپایی را به دلیل استفاده از تصویرسازی‌ها و کلیشه‌های منفی و قلمداد کردن مسلمانان به عنوان تروریست و «ستون پنجم» ملامت می‌کند.

می‌توان گفت گروه‌های قدرتمند با تسلط بر جریان اصلی رسانه‌ها (به عنوان یکی از منابع قدرت در دنیای جدید) به شکل هوشمندانه ای عمل می‌کنند و در این راستا، ‌روش‌ها و ابزارهای جدیدی در انتقال پیام و اقناع مخاطب به کار می‌برند. از این‌رو در بحث اسلام‌هراسی و ضدیت با سالام و مسلمانان‌، از مفاهیم قدیمی و عامیانه نژادپرستی (رنگ پوست، نوع نژاد، نژاد برتر، نژاد پست و …) و اختلافات آکار مذهبی صحبتی به میان نمی‌آورند و در مقابل ، با ابززارهای دیگری پیام خود را به شکل باورپذیر و توجیه‌پذیر به مخاطب ارائه می‌دهند. برای مثال، مسئله‌ای که امروزه در بحث اسلام‌هراسی در رسانه‌های غربی و به همین نحو، در رسانه‌های بریتانیایی مطرح می‌شود،  تأکید بر تمایزها و تفاوت‌های مسلمانان با جامعه میزبان است که پس از روشن کردن تفاوت‌ها،  تلاش می‌کننند ارزش‌ها و ویژگی‌های فرهنگی ـ مذهبی خود را در جایگاهی برتر و ارزش‌ها و ویژگی‌های فرهنگی ـ مذهبی مسلمانان را در مرتبه‌ای پایین‌تر قرار دهند. به عبارت دیگر،  پس از تمرکز روی اختلات، در مرحله بعد،  اقدام فرهنگ‌ها و ارزش‌های غربی را به عنوان یک ایده‌ال معرفی می‌کنند. پیامد چنین گفتمانی، م مخالفت و بیگانه‌انگاری سایر فرهنگ‌ها و ارزش‌هاست. البته این مسئله تنها یکی از جنبه‌های اقدامات اسلام‌ستیزانه رسانه‌ها به شمار می‌رود. نگرانی درباره رسانه‌ها وقتی شدت می‌یابد که برای بیشتر مردم تنها منبع کسب اطلاعات و اخبار(به ویژه آنهایی که با مسلمانان در ارتباط نیستند) این رسانه‌ها باشند( شیر غلامی، ۱۳۹۰ : ۱۰۰۸ ـ ۱۰۰۹؛ درخشه و حسینی فائق، ۱۳۸۸ : ۱۴).

در مجموع،، رسانه‌ها نقش کلیدر در شکل‌گیری و گسترش اسلام‌هراسی ایفا می‌کنند. بر اساس تحقیقات الیزابت پول در دایرهالمعارف مطالعات قومی و نژادی،  رسانه‌ها نقشی مهم در ایجاد فضای ضد اسلامی و اسلام‌هراسی ایفاد کرده‌اند. وی با مطالعه مقالات روزنامه‌های انگلیسی بین سال‌های ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۴
به این نتیجه رسیده است که رسانه‌ها اغلب در پی نمایش تصویری منفی از مسلمانان هستند که در نتیجه این تصاویر، مسلمانان یک تهدید و دشمن برای ارزشز‌های غربی محسوب می‌شوند. بن در کتاب زنان مسلمان در جامعه انگلیس معتقد است دشمنی و خصومت ضد اسلام در پیوند نزدیک با تصاویری از مسلمانان است که در رسانه‌ها به نمایش در می‌آید و در آنن مسلمانان وحشی،  بدوی، غیر متمدن و بی‌فرهنگ معرفی می‌شوند. رسانه‌ها با استفاده از منابع مالی درخور ملاحظه و شبکه‌های متنوع در تلاش‌اند تصویری نامناسب از اسلام به افکار عمومی ارائه دهند. در همین حال، هر چند مسلمانان تلاش می‌کنند این تصویر نادرست را تصحیح کنند و به نوعی با این تصویر مقابله کنند، با توجه به سلطه جهانی رسانه‌های غربی، عموماً تلاش‌های آنها بی‌فایده(یا کم فایده)  بوده است. غرب بر اساس تجربه‌های جنگ‌های جهانی و دوران جنگ سرد، توان بسیار حرفه‌ای در راه تبلیغات و انتقال پیام‌های مد نظرش دارد و این چیزی است که مسلمانان از آن بی‌بهره‌اند. بیشتر رسانه‌های غربی از حوادث پس از ۱۱ سپتامبر برای اهداف سیاسی خود بهره‌برداری می‌کنند. این رسانه‌ها اسلام را در شکل «رادیکالیسم»، «بنیادگرایی» و «افراط‌گرایی» نمایش می‌دهند. روشن است در دنیای پست مدرن و در فضایی که رسانه‌ها نقش محوری دارند، تصاویر واقعیتی فراتر از حقیقت می‌یابند. رسانه‌های بریتانیایی در تلاش‌اند مسلمانان را تروریرست و تتهدید برای اممنیت غرب معرفی کنند تا هم از گسترش اسلام جلوگیری و هم به نوعی جنگ افغانستان و عراق را توجیه کنند. همین تلاش‌ها و جریان‌ها در سال‌های اخیر موجب شکل‌گیری بخشی از جریان اسلام‌ستیزی و اسلام‌هراسی در جامعه بریتانیا شده است. برخی اختلافات بین مسلمانان و جریان‌های اصلی رسانه‌ای را امری عادی تلقی می‌کنند، اما واضح است که این چالش فراتر از یک اختلاف نظر است؛ زیرا ضمن اینکه به طور روز افزون افزایش می‌یابد،  ـأثیرات عمیقی هم بر زندگی مسلمانان داشته است. مسلمانان معتقدند رسانه‌ها تصویری نادرست از اسلام ارائه می‌دهند و تمرکز رسانه‌ها بیشتر بر جنبه‌ها و اخبار منفی است و توجهی به نکات مثبت نمی‌شود. با نگاهی کلی به بحث اسلام‌هراسی در رسانه‌های بریتانیا می‌توان سه محور اصلی را شناسایی کرد که عموماً اغلب اخبار و گزارش‌ها و مقاله‌های مربوط به مسلمانان، بر اساس این نقاط محوری سازماندهی و بیان می‌شوند (درخشه و حسین فائق، ۱۳۸۸ : ۱۵۹)

ب) اسلام‌هراسی در ابعاد رسمی

اسلام هراسی نه فقط میان بخشی از افکار عمومی غرب و راست‌گرایان و ملی گرایان افراطی بلکه در محافل رسمی و سیاسی نیز نفوذ کرده است تا جایی که برخی از ظهو.ر مجدد مک کارتیسم این‌بار  در اروپا صحبت می‌کنند. به رغم وضعیت هشدار دهنده اسلام‌هراسی در غرب، دولتمردان غربی همچنان نسبت به ایده، مفهوم و واقعیت اسلام‌هراسی بی‌اعتنا هستند و عامدانه این واقعیت را نادیده می‌گیرند. برخی خود مسلمانان را در روند رو به رشد اسلام‌هراسی مقصر می‌دانند. برخی دولتمردان غربی نه تنها واقعیت‌های موجود در فضای رو به واخامت اسلام‌هراسی در غرب را نادیده می‌گیرند،  بلکه ادعا می‌کنند که اسلام‌هراسی پرده‌ای است که مسلمانان در پنماه آن خود را از انتقادات مشروع و معتبر پنهان می‌کنند.

اما نقش محافل رسمی غرب در رشد روز افزون اسلام‌هراسی،  تنها در نادیده گرفتن این واقعیت خلاصه نمی‌شود،  بلکه دولتمردان غربی خود در گسترش این روند نقش مهمی بر عهده گرفته‌اند. با توجه به گسترش گرایش‌های اسلام‌ستیزانه به ویژه در اروپا و با در نظر گرفتن ظرفیت این موضوع برای جذب آرای بخشی از رأ‌دهندگان، سیاست مداران اروپایی برای جلب نظر این دسته از رأی دهندگان گوی سبقت را از زهم می‌ربایند. به ویژه که در سال‌های اخیر احزاب راست افراطی اروپا که نقطه مشترک همه آنها مخالفت با مسلمانان مهاجر است،  موفقیت‌هایی در انتخابات پارلمانی به دست آورده‌اند. این احزاب که زمانی به‌زور آنها تنها در کشورهایی مانند فرانسه و اتریش ملموس بود،  اکنون به احزابی دارای کرسی و صاحب نفوذ در کشورهایی مانند سوئد،  هلند، انگلیس‌، دانمارک، و ایتالیا تبدیل شده‌اند. به بیان دیگر گفتمان ضد اسلامی اکنون خود را در سطح رسمی تثبیت کرده و در مجامع رسمی صاحب صدا شده است. در سال ۲۰۱۰ پس از انتخابات پارلمانی هلند که راست‌های افراطی رأی درخور توجهی کسب کردند، دولت ائتلافی شکل گرفت که گرت ویلدزر، رهبر راست گرایان افراطی و چهره معروف ضد اسلام، عضو َآن بود. راست‌های افراطی سوئد هم در انتخاباتی که محور آن را تهاجم به اسلام قرار داده بودند، توفیقاتی کسب کردند . در آلمان هم وضعیت برای مسلمانان به وخامت گرایده است. بحث‌های اسلام‌هراسی زمانی در آلمان اوج گرفت که در سال ۲۰۱۰ تیلو سارازین، سیاست‌مدار و عضو سابق هیئت مدیره بان فدرال آلمان، کتاب آلمان خود را محو می‌نماید را منتشر کرد. وی در این کتاب مطرح کرده بود که چون مهاجران مسلمان از نظر ژنتیک هوش کمتری دارند و بازدهی و کارایی‌شان کمتر است،  آلمان را به سمت تبدیل به ملت کودن‌ها رهنمون می‌سازند. در اکتبر همان سال مرکل، صدر اعظم آلمان، اعلام کرد سیاست تکثر فرهنگی شکست خورده است. در فرانسه نیز سارکوزی، ‌رئیس جمهور این کشور،  پیشگام گفتمان اسلام‌هراسانه است و علاوه بر تصویب قوانینی در ایجاد محدودیت برای مسلمانان با راه‌انداختن بحث هویت ملی،  بر حساسیت‌ها در قبال مسلمانان این کشور افزوزد.

تصویب قوانین علیه مسلمانان در اروپا متأثر از موج اسلام‌هراسی و نیز نرگانی از رشد روزافزون شمار مسلمانان، از جمله اقدامات برخی دولت‌های اروپایی است. این جریان که با ممنوعیت حجاب دختران مسلمان در فرانسه آغاز شد، در سال‌های بعد با ممنوعیت ساخت مناره مساجد در سوئیس در سال۲۰۰۹، مخالفت با ساخت مساجد در کشورهای مختلف اروپایی و تصویب قوانینی در منع حجاب زنان مسلمان در اماکن عمومی در فرانسه و بلژیک در سال ۲۰۱۱ ادامه یافت. در این فضای مسموم، خصومت با اسلام مانند یک لکه نفتی از یک کشور به کشور دیگر سرایت می‌کند. ما شاهد فضای تندی از اسلام‌هراسی هستیم که برخی صاحب نظران از آن به عنوان«مک کارتیسم جدید» یاد می‌کنند. بخش عممده این فضا متمسک به آنچه جنگ با تروریسم گفته می‌شود می‌باشد.

پس از ۱۱ سپتامبر امکان سوء استفاده دولت‌های غربی از فضای ضد مسلمانان و تحمیل محدودیت‌های بیشتر بر آنان فراهم شد. تعریف موسّع اتحادیه از تروریسم باعث ایجاد یک نظام جزایی جداگانه برای مسلمانا نورای حاکمیت متعارف قانون شده است. تعاریف اتحادیه از تروریسم از این برداشت آغاز می‌شود که اسلام مساوی چنین تهدید بزرگی است و اینکه هر مسلمان باید در خصوص نشانه‌های رادیکالیسم زیر نظر قرار گیرد( شیرغلامی، ۱۳۹۰ :‌۱۰۱۰)

ج) بهره‌مندی از گفتمان آخرالزمانی مسیحیان راست‌گرا)مسیحیان صهیونیست(

در جان غرب، مسیحیا، به خصوص شاخه‌های پروتستان، در ترویج اسلام‌هراسی نقش مهمی داشته‌اند. این گروه‌ها با توجه به تجربه تاریخی خاصی که درباره نقش و دخالت دین در عرصه اجتماع طی سده‌های میانه دارند، معمولا به دخالت ادیان در زندگی اجتماعی حساس‌اند. حال با توجه به نقش اجتماعی دین اسلام، بین مسیحیان حساسیت ویژه‌ای درباره گسترش اسلام‌گرایی شکل گرفته است. این مسیحیان در توصویف اسلام غالباً از همان برچسب‌هایی بهره میی‌گیرند که در وصف مسیحیت سده‌های میانه استفاده می‌کنند. این مسئله را باید در کنار متغیرهایی در نظر گرفت که یادآور منازعات و برخوردهای مسلمانان در سده‌های میانه است..

بسیاری از مسیحیان بر این باورند که اسلام دین خشونت و رکود است؛ از این‌رو، مسلمانان نیاز به رنسانس و اصلاحاتی دارند که در جهان غرب اتفاق افتاد و نقش دین را اساساً‌تغییر داد.

سه شاخه اصلی مسیحیت در جهان عبارت‌اند از :‌کاتولیک‌، رتدوکس و پروتستان. کشورهای جنوب اروپا و آمریکای لاتی عمدتاً کاتولیک هستند و کشورهای شمال اروپا و ایالات متحده به پروتستان گرایش دارند.

پروتستان‌ها به دو شاخه اصلی لیبرال و محافظه کار تقسیم می‌شوند. از ویژگی‌های عمده پروتستان‌های محافظه‌کار این است که ضمن گرایش به یهود و صهیونیسم، نگاه بدبینانه و خصومت آمیزی به مسلمانان دارند. کلیسایی که در فلوریدای آمریکا به مناسبت سالگرد ۱۱ سپتامبر فراخوان قرآن سوزی داد و به ویژه کشیش جونز از پروتستان‌های تندرو و محافظه‌کار به شمار میآیند. در توصیف این گروه از مسیحیان بعضا از عناوینی نظیر مسیحیان راست یا مسیحیان صهیونیست استفاده می‌شود. البته همه پروتستان‌های محافظه کار و راست ضرورتاً چنین گرایش‌های تندروانه‌ای ندارند، اما عموماً‌به صورت گروهی تندرو و بنیادگرا شناخته می‌شوند. آنها تقریبا یک‌ چهارم جمعیت آمریکا را تشکیل می‌دهند.

مسیحیان صهیونیست برآنند که ظهور مسیح مستلزم اتفاق بزرگی است که همان پیروزی و حلومت یهودیان است. آنها ضمن اعتقاد به برگزیدگی و رسالت یهودیان، به فلسطین به مثابه سرزمین موعود می‌نگرند. به نظر این گروه، تسلط دوباره یهودیان بر قدس در سال ۱۹۶۷ که نشانه و گامی بزرگ برای بازگشت مجدد مسیح است،  به این علت اتفاق افتاد که اراده الهی با یهودیان بود. به اعتقاد صهیونیست‌های یهودی و مسیحی در آخرالزمان و پیش از ظهور مسیح، در منطقه‌ای بین فلسطین و اردن،  جنگ بزرگی به نام«آرمادگون»‌یا «هارمجدون» روی خواهد داد که در آن دشمنان یهود و مسیح از سمت شرق خود را به منطقه آرمادگون می‌رسانند و سپس در جنگ با یهودیان شکست می‌خورند. پس از پیروزی اولیه دشمنان،  مسیح موعود برای نجات یهودیان ظهور و با پایان پیروزمندانه جنگ، آنان را به مسیحیت هدایت خواهد کرد. سپس صلح و امنیت واقعی در کل جهان برقرار خواهد شد. قبل از ظهور دوباره مسیح، صلح در جهان معنی ندارد و مسیحیان باید مقدمات جنگ آرمادگون را فراهم آورند. از نظر بنیادگرایان صهیونیست، ‌مسجدالأقصی و قبه صخره در بیت‌المقدس باید تخریب و به جای آن معبد بزرگ و هیکل سلیمان بنا شود. پس از جنگ،  بیت‌المقدس نقش مرکزیت حکومت جهانی را به عهده خواهد داشت.

با این تفاصیل، رویکرد مسیحیان راست به مسلمان مشخص می‌شود. اگرچه این گروه جایگاه و موقعیت دقیق و مشخصی برای مسلمانان ترسیم نکرده‌اند، نگاه‌شان عموما بر تقابل با جهان اسلام است. این رویکرد به خصوص پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ تقویت شده است. مسیحیان راست از ۱۱ سپتامبر به مثابه نماد تقابل مسلمانان با مسیحیان یاد می‌کنند و ضمن تأکید بر خشونت‌طلبی ذاتی اسلام به جنبه تهدیدآمیز آن علیه یهودیان و مسیحیان نظر دارند. بر این اساس در پی ۱۱ سپتامبر، آنها از اظهارات بوش درباره«جنگ‌های صلیبی» استقبال و از سیاست‌های جنگ‌طلبانه واشنگتن در برابر کشورهای اسلامی حمایت کردند. از این دوره به بعد، مطالب زیادی در حمایت از آموزه‌های صهیونیستی مسیحیت نوشته شد. دفاع از صهیونیسم مسیحی به قلم دیوید پاوسئ‌ون نمونه‌ای از آثاری است که در آن چنین ایده‌ای ترویج می‌شود. مسیحیان راست از ۱۱ سپتامبر به مثابه فرصت بزرگی برای ترویج اندیشه‌های ضد اسلامی خود استفاده کرده‌اند. آنها سخنرانی‌های بن‌لادن و همفکران او علیه یهودیت و مسیحیت و تعابیر خشونت‌آمیز آنان  از آیات قرآن را به مثابه اسناد محکمی برای تخریب سیمای اسلام و مسلمانان معرفی کردند. اظهارات برخی رهبران راست مسیحی از جمله پاتریک رابرتسون، جری فالول و جری واینز نشان داد چگونه طرح مطالب سوء علیه اسلام بعد از ۱۱ سپتامبر به جزء ثابتی از گفتمان سیاسی راست مسیحی تبدیل شده است.(قنبرلو، ۱۳۸۹ :‌ ۱۱۴-۱۱۵(

هـ) بهره‌مندی از جریان‌های رادیکال اسلامی

اهمیت این گفتار ریشه در این واقعیت دارد که در دهه‌های اخیر خیزش و فعالیت جریان‌های اسلام‌گرا، ‌به ویژه اسلام‌گرایی رادیکال، مبنای اساسی تقویت اسلام‌هراسی گروه‌های ضداسلامی غرب بوده است. طی دو سده گذشته،  دو جهت‌گیری متمایز در جنبش‌های اسلام‌گرا وجود داشته است:‌اسلام‌گرایان مدرن که معتقد سازگاری اسلام و مدرنیته‌اند و از آن حمایت کرده‌اند و اسلام‌گرایان بنیادگرا و تندرو که به ناسازگاری اسلام و مدرنیته اعتقاد دارند و بعضا از موضوع ضرورت منازعه بین آنها دفاع کرده‌‌اند و در این راستا کشورهای غربی از طرح مسائل مربوط به خشونت، منازعه و تروریسم بهره می‌برند. عمده مباحث اخبار غربی‌ها مربوط به حوادث تروریستی و افراط‌گرایان مسلمان بوده است. درباره حضور مسلمانان و اسلام در کانون توجهات رسانه‌ای بریتانیا چند مقطع حساس به مثابه نقاط عطف وجود دارد که بیان می‌شود.

مسئله سلمان رشدی:
در ژانویه ۱۹۸۹ تظاهرات گسترده‌ای در شهر برادفورد در اعتراض به سلمان رشدی و انتشار کتاب آیات شیطانی در بریتانیا برگزار و نسخه‌هایی ازین کتاب در این تظاهرات به آتش کشیده شد. این وقایع به‌طور گسترده مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. این تظاهرات در حالی برگزار شد که کمیته امور اسلامی(یکی از تشکل‌های اسلامی) در ماه‌های قبل از مسئولان خواسته بود از انتشار این کتاب جلوگیری کنند. در این میان فتوای امام خمینی (ره) و درخواست مسلمانان بریتانیا برای اخراج سلمان رشدی و حوادث پس از آن به تنش میان مسلمانان و مسیحیان در سراسر بریتانیا دامن زد. رسانه‌ها از این واقعه حداکثر استفاده را برای گسترش ترس و نفرت از مسلمانان کردند. توجه رسانه‌ها بیشتر بر دو موضوع متمرکز شد:‌اول، سوزاندن کتاب آیات شیطانی، که تالش رسانه‌ها در این مورد، بیان مشابهت میان این ماجرا و کتاب سوزی نازی‌ها در دهه ۱۹۳۰ بود. دوم،  تمرکز بر مرتد اعلام کردن سلمان رشدی و حکم اسلام درباره ارتداد که از این موضوع هم برای بیان این مطلب استفاده کردند که اسلام با حقوق بشر، آزادی بیان و سایر مؤتلفه‌های فرهنگ لیبرالی غرب مخالف است.

حوادث سال ۲۰۰۱:
دوازده سال بعد از مسئله سلمان رشدی، تنش‌های مذهبی در جامعه بریتانیا بار دیگر شعله‌ور شد. این‌بار درگیری میان عده‌ای از جوانان جنوب آسیا و سفیدپوستان نژادپرست بریتانیایی ضد یکدیگر و ضد پلیس رخ داد. این درگیری‌ها بین ماه‌های آوریل و جولای ۲۰۰۱ در چندین شهر شمالی انگلستان اتفاق افتاد. خشونت‌بارترین درگیری (که شدیدترین درگیری و شورش در اروپای غربی در دو دهه اخیربود) در هفتم ژوئیه ۲۰۰۱ در شهر برادفورد رخ داد که سه روز طول کشید و در نتیجه آن ۱۶۴ نفر زخمی و ۵۵ نفر به دست پلیس دستگیر شدند.

علت شروع درگیری زخمی شدن یک جوان مسلمان به دست یکی از اعضای حزب راست افراطی ملی بریتانیا بود که به شعله‌ور شدن درگیری‌ها به مدت دوماه انجامید که به تدریج دامنه خشونت‌ها به شهرهای الدهام و برنلی گسترش یافت. مسئله سلمان رشدی و ناآرامی‌های سال ۲۰۰۱ از ظرفیت اختلاف و بی‌ثباتی میان جریان اصلی اجتماعی و مسلمانان بریتانیا پرده برداشت.

حادثه ۱۱ سپتامبر و پیامدهای آن:
هم‌زمان با حادثه ۱۱ سپتامبر، اسلام و مسلمانان، به ویژه مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفتند و این مسئله به شیوه‌های مختلف مشکلاتی برای مسلمانان در سراسر بریتانیا ایجاد کرد. به دنبال این حادثه، پیوند و رابطه جدایی ناپذیری میان اسلام و تروریسم  در جامعه بریتانیا تصور شد و رسانه‌ها در این میان نقشی کلیدی ایفا کردند. برای مثال،  پخش و تکرار تصاویر مربوط به عده اندکی فلسطینی که بعد از این حادثه با ابراز شادی اقدام به پخش شییرینی کردند، اثر عمیقی بر افکار عمومی گذاشت و پیوند میان تروریسم و اسلام را تقویت کرد. هر چند تردیدهای جدی درباره واقعیت این فیلم وجود داشت،  اما به خوبی در القای این مطلب که مسلمانان  از تروریسم حمایت می‌کنند، موفق بود.

در واقع حوادث ۱۱ سپتامبر و پیامدهای آن سبب شد گفتمانی غلط ضداسلام توسط روزنامه‌نگاران و فعالان سیاسی شکل بگیرد. برای مثال، ،پخش گزارشی جانب‌دارانه درباره یک تازه‌مسلمان به نام جان مک کلینتوک سبب شد گزارش‌های مبالغه‌آمیزی درباره کمک مسلمانان بریتانیا به گروه طالبان منتشر شود که گویی همه مسلمانان بریتانیا طرفدار گروه‌های تروریستی القاعده و طالبان هستند. در همین فضا از واژه‌هایی مانند ستون پنجم یا دشمن نفوذی ضد مسلمانان استفاده شد. حوادث پس از ۱۱ سپتامبر،  مانند بمب گذاری هفتم جولای لندن، موضوع مناقشه‌انگیز زلباس دختران در مدرسه و ارتباط مسلمانان بریتانیایی با گروه‌های تروریستی و مسائلی از این قبیل، فرصت را در اختیار رسانه‌های بریتانیایی قرار داد تا بیش از پیش دست به فضاسازی ضد اسلام بزنند و از هر حادثه خبری یک جنجال رسانه‌ای بزرگ ایجاد کنند(درخشنده و حسینی فائق، ۱۳۸۸ :‌ ۱۸-۱۹(.

ترسیم خشونت و تحجر به نام اسلام:‌اقدامات خشونت‌باری نظیر بمب‌گذاری‌ها، قتل‌ها و جنایت‌ها که به نام اسلام در اقصی نقاط جهان انجام می‌گیرد و موجب نفرت و کینه از مسلمانان می‌شود از عوامل توسعه اسلام‌ستیزی هستند و در مورد بهره‌برداری جریان‌های فرصت‌طلب قرار می‌گیرند. بهره‌برداری تبلیغاتی از جنایاتی که گروه‌های انحرافی و مشکوک در مناطقی همانند افغانستان و عراق انجام می‌دهند، بزرگ کردن و طرح چنین صحنه‌های مشمئز کننده‌ای به یک برنامه دائمی تبدیل شده و این صحنه‌های آزاردهنده به طور مداوم در رسانه‌های بین‌المللی برای معرفی اسلام و مسلمانان مطرح می‌شود. همچنین این رسانه‌ها می‌کوشند چهره‌ای خشن از مسلمانان ترسیم کنند که به کشتار سایرین دست می‌زنند و از دیدن مرگ غیر مسلمانان خوشحال می‌شوند.

نتیجه گیری:

دین شیوه برخورد با جاهلان را تبیین کرده است و نباید مواجهه با این حرکت، ‌خود برخوردی نا مناسب و غیر عقلانی باشد؛ زیرا صلابت و استحکام در بدنه تفکر اندیشه اسلامی نهفته است و هرگز کسی نمی‌تواند با این معارف والا و عظیم و گسترده و عمیق روبه‌رو شود و بخواهد با آن به نبرد و ستیز برخیزد زیرا هرگز با برهان و حکمت و عقلانیت اصیل نمی‌توان جنگید و مبارزه کرد. به ویژه در دنیایی که مدعی عقلانیت و استدلال و برهان است،  همگان باید حرکت ناصواب افراطی و خشنی را که به نام اسلام و دین ارائه شده است،  محکوم کنند و به جهانیان نشان دهند که اسلام دین رحمت، عظمت، کرامت و آزادی است و هیچ محدودیتی را در مقام بیان و قلم ثائل نیست. البته روشن است که آزادی بیان و قلم به معنای توهین و اهانت و تحقیر و نظایر آن نیست. آنانی که اصل و اساس آزادی بیان را برای بشر تقدیم داشته‌اند و انسان را کریم معرفی کرده‌اند و به انسان از ناحیه حق تعالی کرامتش را نشانه داده‌اند،  هرگز از آزادی بیان و قلم نمی‌هراسند؛ بلکه از حرکت‌های نادرستی که موجب انحراف و تحریف افکار جوامع بشری به ویژه جوانان می‌شود،  دغدغه دارند. از این رو باید با صلابت و عظمت و با حکمت و برهان و عقلانیت جهان اسلام با این پدیده ناصواب و ناشایست که مبنایی جز جهالت و ضلالت برای او نمی‌توان یافت،  مقابله و اسلام عزیزز را در شرایطی که جامعه جهانی متوجه دین و تشنه دین اصیل است،  به درستی معرفی کرد. بنابراین در بخش انتهایی، به تبیین راهبردهایی برای معررفی معارف اسلامی حقیقی می‌پردازیم که برای معرفی اسلام به جوامع غربی و افشای اسلام‌هراسی لازم است مد نظر قرار گیرد:

ـ جوانان به عنوان جامعه هدف:‌
چنان که مقام معظم رهبری(مدظله العالی)‌بعد از حادثه شارلی ابدو،  ‌جوانان جوامع غربی را خطاب قرار دادند و به درستی اشاره کردند که جوانان هم آینده کشور خود را در دست دارند و هم حس حقیقت‌جویی در آنها پویاتر است،  باید برخی نهادها برای آموزش،  تبلیغ و معرفی اسلام روی جوانان متمرکز شوند.

ـ ارائه تصویر درست و بدون واسطه از اسلام به جوانان غرب:
در رساتای فعالیت تبلیغی باید توجه کرد قدم اول در این فرایند باید ارائه تصویری ردست و بدون واسطه از چره حقیقی دین اسلام و پیامبر رحمت(ص) به جوامع غربی و جوانان آنان باشد؛ زیرا موج گسترده تبلیغاتی علیه اسلام موجب شده است تصویری مخدوش از آن نشان داده شود.

ـ نشان دادن چهره غیر صادقانه سیاست‌مداران غربی به جوانان غرب:
اقدام دیگر نشان دادن چهره واقعی سیاست‌مداران غربی است که سعی دارند چهره منفی اقدامات خود را زیر تبلیغات گسترده علیه اسلام پنهان کنند و این سیاست غیر صادقانه آنها باید آشکار شود.

ـ نشان دادن انگیزه تخریب چهره اسلام توسط ابرقدرت‌ها به جوانان:باید با برنامه‌های مختلف جوانان غربی را نسبت به انگیزه تخریب چهره اسلام توسط غربی‌ها بیدار کرد و به این پرسش پاسخ داد که مشکل غرب با اندیشه اسلامی چیست که سعی دارد تصویری سیاه از آن به نمایش بگذارد.

ـ ارائه معارف اسلامی به طور مستقیم به جوانان غربی:
مطابق فرمایشات مقام معظم رهبری(مدظله العالی) باید وسایل و مقدمات لازم برای شناخت مستقیم جوانان غربی از دین اسلام آماده شود. در این زمینه تولید کتب و متون مختلف مناسب،  ترجمه روان قرآن و انتشار گسترده و قابل دسترس آن در کشورهای غربی و برنامه‌های صوتی و تصویری باید مد نظر قرار گیرد.

ـ ارائه تصویر درست از زندگی پیامبر:
یکی از مهم‌ترین اقدامات تهیه متون،  فیلم و و کلیپ از زندگی پیامبر(ص) است تا جوامع غربی با ابعاد زندگی پیامبر اسلام(ص) آشنا شوند. در این رابطه انتقاد بزرگی به جوامع اسلامی به علت کم‌کاری وارد است. برای مثال نمایشنامه«هملت» همیشه در اروپا روی صحنه است و هر سال تکرار می‌شود، اما در مورد پیامبر(ص) و تاریخ اسلام اقدام درخوری که مخاطب جهانی داشته باشد، صورت نگرفته است.

ـ مبارزه با جنگ رسانه‌ای غربی‌ها علی اسلام:
غرب با هجمه بسیار سنگین علیه دین اسلام جنگ رسانه‌ای را شرووع کرده است تا تصویری سیاه از اسلام نشان دهد. باید برنامه‌هایی برایی مقابله با این هجمه رسانه‌ای در سطح جهانی تدارک دید. مسلمانان باید از معدود فرصت‌هایی که برای آنها در رسانه‌های فعلی مهیاست،  کمال استفاده را برای مقابله با این حملات ببرند..

ـ حضور همه‌جانبه مسلمانان در فضای مجازی:
بر مسلمانان دلسوز لازم است در فضای مجازی حضوری فعال داشته باشند و ضمن ارائه تصویری صحیح از اسلام،  با پوشش‌های جانبدارانه علی اسلام در این فضا مقابله کنند.

ـ مقابله با افراط‌گرایی و رادیکال گرایی درون اسلام:
تلاش برای خارج‌سازی نمایندگی اسلام و مسلمانان از دست جریان‌های افراطی و انحرافی و ارائه چهره صحیح اسلامی می‌تواند یکی از اصلی‌ترین تلاش‌ها برای مقابله با جریان‌هایی باشد که به نام جریان‌های افراطی در هر دو طرف پیگیری می‌شود.

 

 

 

 

منابع فارسی:

ـ اکبری کریم آبادی، نورالدین(۱۳۹۳)، «نقش اسلام‌هراسی در افزایش گرایش به اسلام در اروپا و آمریکا»، پژوهش‌های منطقه‌ای، ش ۱۳، پاییز.

ـ امینیان، ‌بهادر (۱۳۸۷)،  «اسلام‌ستیزی در غرب؛ ‌دلایل و ویژگی‌ها»، فصلنامه سیاست خارجی،  س ۲۲، ش۱.

ـ ایرانلو، مژگان،(۱۳۸۵)، «می‌هراسند چون نمی‌شناسند»، روزگار وصل.

ـ خراسانی، رضا(۱۳۹۰)، « تقابل اسلام سیاسی و لیبرالیسم، ‌شکل‌گیری بیداری اسلامی و انسانی در دوره معاصر»، ماهنامه روابط فرهنگی، سال نخست، ‌ش ۳.

ـ درخشه، جلال حسینی و سید محمد مهدی فائق(۱۳۸۸)، «اسلام هراسی در رسانه‌های غربی؛ مطالعه موردی رسانه‌های بریتانیا»،ش۷۹.

ـ شیرغلامی، خلیل(۱۳۹۰)، «اسلام هراسی و اسلام‌ستیزی: ده سال پس از حادثه ۱۱ سپتامبر سیاست خارجی»،ش۹۹،زمستان.

شیرودی،  مرتضی و سید آصف کاظمی(۱۳۹۰)، «نقش رسانه‌های غرب در برابر گسترش اسلام در غرب»، سخن تاریخ، ‌ش۱۴، پاییز.

ـ قنبرلو، ‌عبدالله(۱۳۸۹)،«۱۱ سپتامبر و گسترش پدیده اسلام‌هراسی در غرب جستارهای سیاسی معاصر»، ش ۲، پاییز و زمستان.

ـ قهرمانپور، رحمان(۱۳۸۷)،«علت یا معلول؛ ظهور ناسیونالیسم افراطی در غرب»، شهروند امروز.

ـ مرشدی زاد، علی و زاهد، غفاری هشجین(۱۳۸۶)،«اسلام هراسی در اروپا؛ ریشه‌ها و عوامل»، فصلنامه دانش سیاسی، س ۳ ، ش ۲، پاییز و زمستان.


 



موضوعات :
ترجمه
ads

درباره نویسنده

ali lotfimehr 55 نوشته در رهاپروژه دارد . مشاهده تمام نوشته های

دیدگاه ها


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *