گزارش خرابی لینک
اطلاعات را وارد کنید .
گزارش انتشار نسخه جدید
اطلاعات را وارد کنید .
no-img
رهاپروژه

بازی محلی مازندران * رهاپروژه


رهاپروژه

ادامه مطلب

بازی محلی مازندران
۱۳۹۶-۱۰-۲۷
112 بازدید
گزارش نسخه جدید

بازی محلی مازندران


 

مقدمه :

بابُل معروف به شهر بهارنارنج
دومین شهر پرجمعیت استان مازندران
و مرکز شهرستان بابل، پرجمعیت‌ترین شهرستان مازندران و دومین شهرستان پرجمعیت شمال ایران (پس از رشت) با جمعیت ۵۳۱٬۹۳۰ نفر می‌باشد
این شهر به دو منطقه شهری
تقسیم می‌شود. بابل مرکز مخابرات استان مازندران
و مرکز منطقه ۱ مخابراتی کشور
ایران

می‌باشد

جمعیت شهرِ بابل در سرشماری سال ۱۳۹۵
برابر با ۲۵۰۲۱۷ نفر بوده است.

بابل یکی از شهرهای مهم شمال کشور در زمینه پزشکی، کشاورزی، دانشگاهی، سیاسی، فرهنگی و تجاری است . بابل دارای پیشینه ای
قابل توجه و نقشی اساسی در استان مازندران و شمال کشور است. در گذشته به دلیل تجارت و عبور و مرور تاجران و بازرگانان در این شهر، آن را بارفروش می‌خواندند. از گذشته تا به امروز، بابل شهری ثروتمند بوده که جزو قطب های مهم تجاری استان به حساب می آمده است و مردم این شهر هم نسبت به دیگر شهر های استان مازندران از وضع مالی نسبتا بهتری برخوردار هستند. بابل، شهری دانشگاهی است با بیش از ۲۰ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی که مهم‌ترین دانشگاه این شهر دانشگاه صنعتی نوشیروانی
است که رتبه ششم را در میان دانشگاه‌های صنعتی ایران داراست. هم‌چنین بابل تنها شهر غیر مرکز استان در شمال ایران است که دانشگاه علوم پزشکی سراسری
دارد. درحال حاضر بیش از ۳۰۵٬۵۷۸ نفر جمعیت شهری و ۲۲۶٬۳۵۱ نفر جمعیت روستایی در این شهرستان ساکن می‌باشند. این شهر در حد فاصل دریای مازندران
و رشته کوه البرز، و در فاصله ۱۵ کیلومتری دریای مازندران و ۲۱۰ کیلومتری شمال شرقی تهران، واقع شده‌است.

 

 

 

 

 

 

حقکا:


بازی با ۵ سنگ که پخش می شد آغاز می شد. ابتدا یک سنگ را به عنوان سنگ مادر از پنج سنگ انتخاب کرده و آنرا را به هوا پرتاب می کردی و تا لحظه فرود آمدن فرصت داشتید یک سنگ از چهار سنگ باقیمانده را از زمین برداری و سنگ به هوا پرتاب شده را نیز به همراه آن با کف دستت بگیری. موقعی برنده می شدید که هر چهار سنگ را از زمین به این شکل بر می داشتید.

 
 

این بازی شرایط سخت تری هم داشت یعنی باید در یک لحظه بجای یک سنگ دو سنگ را از زمین بر می داشتی که به آن جفتی گرفتن نیز می گفتند. این بازی را بیشتر دختران روستا انجام می دادند.

 
 

شیوه سخت تر دیگر این بازی، گرفتن سنگ پرتاب شده با استفاده از پشت دست بود که بسیار بسیار دشوار می نمود و اصولا” آنانکه دستان لاغر و استخوانی داشتند قادر به انجام این بازی نبودند.

 

کشت بازی:


دو دختر در طرفین کش را بصورت مستطیل زیر زانو می گذارند و نفر سوم بصورت پروانه و ضربدری باید با پا بازی می کرداگر پایش به کشت گیرمی کرد و هر دوپایش روی کشت نمی رفت می سوخت و جایش را با نفر بعدی عوض می کرد.

  
 

کشتی لوچو:

کشتی لوچو از کشتی های محلی استان مازندران است و در گذشته در مراسم عروسی اجرا می شد.

اما امروزه در بعضی از نقاط استان این کشتی همه ساله در تابستان بعد از وجین شالی، هنگام فراغت کار روستاییان ، انجام می شود.

در ایام دیگر مانند اعیاد مذهبی و ملی نیز کشتی لوچو برگزار می شود و جایزه برنده یک راس گاو است که توسط اهالی خریداری می شود.

   آغوز کا یا گردو بازی:


این بازی در تمام منطقه مازندران و برخی از مناطق روستایی و کوهستانی سرزمین پهناور ایران در بین مردمان گوناگون با فرهنگ‌های مختلف رواج دارد
. در مازندران بازی‌های متنوعی با گردو انجام می‌شود و در
نوشهر و بالاخص در منطقه کجور این بازی به نام‌های “اَتا بَزِن همه ره بَیر” و “چونه‌کا آغوز” معروف است که این بازی‌ها در زیر آمده است:

  
 

اَتا بَزِن همه ره بَیر: یه ضربه‌بزن و همه رو جمع‌کن

 
 

در این بازی گردوها بر اساس توافق اولیه، با فاصله در کنار هم چیده می‌شوند. سپس با پرتاب شاه گردو (سرکل) بازی شروع می‌شود. معمولاً در این نوع از آغوزکا به جای شاقله، سرکل به کار می‌رود . اگر سرکل حتی به یک گردو برخورد کند، همه گردوهای کاشته‌شده به هر تعداد که باشد از آن ضربه‌زننده خواهد بود.

 
 

چونه‌کا آغوز

 
 

این بازی انفرادی است و معمولاً بین ۱ یا ۲ نفر در هر دوره صورت می‌گیرد. برای سرعت بخشیدن به بازی می‌شود از ۵ یا ۱۰ نفر هم استفاده کرد .

 * وسیله‌های بازی:

 
 

برای هر بازیکن فقط ۳ عدد گردو با پوست سبز یا پوست‌شده لازم است.

 

 

 
 

* زمان بازی:

 بستگی به چابکی بازیکنان  دارد و زمان مشخصی ندارد گاهی ساعت‌ها به طول می‌انجامد.

 * زمین بازی:

 
 

باید مسطح و مستطیل شکل به عرض و طول ۱۰ * ۶ متر باشد.

 

* روش بازی:

 ابتدا افراد برای خود سه گردو انتخاب می‌کنند و مستطیلی به ابعاد ۱۰ * ۶ متر رسم می‌نمایند. سپس در وسط آن با گچ یا چیز دیگری به ابعاد ۸ * ۱۸ سانتی متر ایجاد می‌کنند که به آن خزانه(بونه) می‌گویند، سپس هر یک از افراد یک گردو را در آن خزانه قرار می‌دهند. البته گردوها باید به صورت مستطیل باشد، وقتی نفر آخر که گردوی خود را قرار داد کسی که از زیرکی بیشتر برخوردار است سریع می‌گوید پیش، یعنی من نفر اولم. باید با شاقله، تیرک یا تیله به سمت گردوی داخل مستطیل نشانه گرفته و همه شاقله‌ها را پایین نگه دارند. همان جایی که شاقله را پایین نگه داشتند مکان ضربه‌زدن به گردو ها است. نفر اول دوپای خود را در دو طرف مستطیل قرار می‌دهد و دیگران باید یکی یکی ضربه بزنند. البته به خاطر اینکه شانس با آنان باشد هرشخص باید دوبار ضربه بزند. اگر گردوی داخل مستطیل را بتواند جابجا کند می‌تواند ضربه‌زدن را تکرار کند و این ضربه نوبتی به همه افراد درون بازی می‌رسد. قبل از آنکه گروه‌ها ضربه‌زدن خود را آغاز کنند  با پای خود کمانی درست می‌کنند، او مختار است کمان را بپذیرد یا شکل آن را بکشد. نفر پیش باید از پشت کمان ضربه بزند. آنقدر این بازی تکرار می‌شود تا در دست افراد هیچ گردویی نماند.

  
 

اگر فاصله شاقله ضربه‌زننده با مستطیل کمتر از یک وجب باشد، به او ” سوک ” می‌گویند. یعنی فرد باید دوپایش را در دوطرف مستطیل قرار دهد . او باد با انگشت دست خود روی گردو نشانه گیرد و سپس کم کم از حالت نشسته بلند شود، به گونه‌ای که گردوی مهره زیر چانه او قرار گیرد و هرگز هنگام رهاکردن گردو نباید چشمانش به داخل مستطیل بیفتد. اگر چنین اتفاقی افتاد او بازنده است و گردو های خود را باید پس دهد. در غیر این صورت پس از برخورد گردوهایش با گردو های داخل مستطیل برنده است.

 جالب است که قانون برای گردوی زیر چانه با ضربه زدن‌ها، مساوی است .. یعنی گردوی وسط مستطیل هم باید خارج شود، این بازی در این مرحله خاتمه نمی‌یابد بلکه آنقدر ادامه می‌یابد تا تمام گردوها در دست یک بازیکن باشد.

 
 

نکته جالب بازی آن است که اگر بازی بین یک نفر پیش که دو گردو دارد و دیگری هم یک گردو دارد اگر تک گردوی خود را ( تیپک یا شاقله) را داخل مستطیل قرار دهند و نفر دوم از گردوی داخل مستطیل با یک متر فاصله و با گام‌های بلند همانند پرش ” سه گام ” بپرد، در آخرین نقطه‌ای که فرود آمد یک خط افقی کشیده و سپس به سمت جلو رود، نفری که دو گردو دارد از آخرین نقطه پایش به گردوها ضربه بزند و اگر توانست ضربه بزند پایان این دوره را اعلام می‌کند. به همین خاط این بازی را (چونه‌کا) نامیدند. این بازی بیشتر در جنوب غربی مازندران، مناطق ییلاقی خصوصاً مناطق کجور رواج دارد.

  
چلیک مار کا :
 

بازیکنان به دو گروه تقسیم می شوند. برای بازی دو تکه چوب یا چلیک و چوب بزرگ یا مارکا نیاز دارند. ابتدا گروه اول، چوب کوچک را روی گودالی قرار می دهند سپس با چوب بزرگ به زیر چوب کوچک می زنند و آن را به طرف بالا پرت می کنند . چوب هر یک از بازیکنان که مسافت بیشتری را طی کند، آن گروه برنده می شود. جایزه این بازی این است که افراد بازنده باید به برندگان سواری بدهند.

 
 

 
 

  رزین کا:

رزین یا درزین وسیله ای است که اجزای آن از یک قطعه چوب یا آهن به شکل Y که ضخامت آن به قطر یک تا دو سانتی متر است و دو قطعه کش که طول آن بیست الی سی سانتی متر و عرض آن یک تا دوسانتی متر و یک قطعه چرم نازک به طول تقریبا ده سانتی متر و عرض دو تا سه سانتی متر و مقداری کش جهت بستن و محکم کردن تشکیل می شود.
چوب رزین را به زبان محلی « رزین چو ( rezincoo ) » می گویند و آن دو نوع است. نوع چوبی که آن را از شاخه ی درختان که در منطقه ی دوسرشمار به فراوانی یافت می شود ، تهیه می کردند که چوب « کاندس ( kaandes ) » و « ولیک ( valik ) » از چوب درختان دیگر مرغوب تر بوده است. نوع آهنی که جو کی ها (آهنگران ) از میله گرد بدون آج ۱۴ یا ۱۶ می ساختند و به همراه دیگر وسایل مانند داس و هوکا و تیشه و در بازار عرضه می کردند.

کش بیست تا سی سانتی را به صورت آماده از بازار تهیه می کردند یا از تیوب پنچر شده دوچرخه و موتور استفاده می کردند این کش در زبان محلی منطقه ما به رزین کَش ( rezinkash ) معروف است.

چرم آن را نیز از کفش های چرمی کهنه یا از مشک های سوراخ شده که غیر قابل استفاده بود ، تهیه می کردند.

 طریقه ساختن رزین

ابتدا دو سر دوکش بیست تا سی سانتی را به وسیله ی مقداری کش به دو شاخ رزین چو” محکم می کردند. بعد دو طرف چرم تهیه شده را به وسیله قیچی یا چاقوی تیز به شکل دایره یا مربع یا مستعطیل سوراخ می کردند و دو سر دیگر  کش بیست تا سی سانتی متری را جدا از دو سوراخ چرم رد می کردند و به وسیله کش محکم می بستند. در بستن کش به دوشاخه چوب و چرم دقت می کردند که کش پیچ نخورد.

  
 

درنه بازی:

این بازی بیشتر در مراسم جشن عروسی برگزار می شود. یک به عنوان سرگروه انتخاب می شود و بالشت یا حوله ای بر می دارد و سکه ای را که در دست دارد در یکی از سه بخش راست میانی یا چپ حوله یا بالشت می گذارد فردی که درنه در دست اوست باید تشخیص دهد سکه در کجاست و قبل از اعلام، باید بگوید که چه کسی و چه تعداد ضربه باید به او بزند. اگر درست تشخیص داد با درنه که پارچه ای است که مثل کیسوی به هم بافته به هم تنیده شده و بسیار محکم می باشد به دست طرف مقابل می زند و در غیر اینصورت طرف مقابل باید تعداد ضربه های اعلام شده را به او بزند.

 
 

    اگر پاسخ درست بود که هم ضربه را می زند و خود ادامه می دهد. در غیر اینصورت هم کتک می خورد و هم می نشیند تا طرف مقابل ادامه دهد.

 
 

در این بازی محدودیت نفرات وجود ندارد و طرف می تواند اعلام کند که تمامی نفرات مثلا” سی یا چهل نفر یک یا دو ضربه به آنها بزند و در صورت اشتباه باید از تمامی حاضزان کتک بخورد و آخرین نفر بلند می شود و پس از ضربه بازی را ادامه می دهد.

  
 

رَسِن بازی: 

از بازی های نمایشی سنتی مازندران به ویژه در غرب استان، ریسمان بازی است. این بازی غالبا” در مراسم عروسی برگزار می شد. ریسمان بازان دو نفر هستند یک نفر به عنوان بند باز بالای طناب راه می رود و دیگری به نام شیطانک در پایین می ایستد. بند باز بالای طناب با گذاشتن مجمه(سینی بزرگ مسی یا روی) روی سر یا سوار شدن روی دوچرخه روی طناب راه می رود و شیطانک نیز در پایین با درآوردن شکلک و حرکات خنده آور تماشاچیان را سرگرم می کند بعد از پایان نمایش شیطانک در بین تماشاچیان می چرخد و پول و شیرینی جمع می کند. چون این بازی بصورت سرگرمی نمایشی است و هنر و تبحّر ویژه ای می خواهد در مراسم جشن عروسی برگزار می شود و جدای از هدایای نقدی مهمانان صاحب خانه یا صاحب مراسم جشن نیز پول و یا مواد غذایی و شیرینی به آنان می دهد. 

 
 

 
گاوجنگی:
 

از دیگر سرگرمی های دیرپا، مراسم گاو جنگی در روستای شیر کلا شهرستان نور است که به زبان محلی تشک جنگی نامیده می شود. این مسابقه هر سال و یک هفته بعد از اتمام کشتی لوچو در اوایل مرداد ماه به مدت ۱۰ روز برگزار می شود.

 
 

قبل از انجام مسابقه از اهالی محل مبلغی پول بابت هزینه های ضروری جمع آوری می شود. چند روز پیش از مسابقه از طریق نامه تاریخ برگزاری مسابقه به اطلاع اهالی روستاها و شهرها و حتی استان های همجوار رسانده می شود. هزینه نگهداری مهمانان در روستا و کرایه از پول جمع آوری شده پرداخت می شود.

 
بورده بورده

برای انجام این بازی ابتدا باید یک نفر را انتخاب کنند تا بازی با او شروع شود. برای انتخاب این شخص به وسیله پارچه شلاق پارچه ای (کتک) درست می کنند.

نفر اول کتک را ایستاده و به صورت عمودی در هوا نگه می دارد. شخص دوم از قسمت پایین تر کتک را می گیرد و سعی می کند کتک دولا نشود این کار را افراد دیگر به نوبت انجام می دهند. اگر کتک در دست شخصی خم شد و به حالت افقی درآمد آن شخص به وسط می آید و بازی با او شروع می شود.

 
 

بازیکنان به صورت دایره وار و زانوی خمیده می نشینند. شخص انتخاب شده در وسط قرار می گیرد افرا کتک را از زیر زانوی خمیده به حرکت در می آورند و عبارت بورده بورده (رفت رفت) را تکرار می کنند تا طرف را کلافه کنند و از غفلت او استفاده کرده و ضربه یی به پشت او بزنند.

سپس کتک را از زیر زانو رد می کنند و به شخص دیگری می سپارند. اگر شخص ضربه خورنده کتک را از دست کسی بگیرد آن شخص بایستی در وسط قرار بگیرد و بازی از اول تکرار می شود.

  قوانین بازی :

۱-کتک (شلاق) فقط باید به قسمت پشت شخص بر خورد کند.

۲- کتک باید از زیر زانوی افراد رد شود و به نفر بعدی سپرده شود.

۳-چنانچه شخصی بر خلاف موارد ۱و۲ عمل کند به عنوان جریمه به جای شخصی که در وسط است قرار می گیرد.

 لال بازی

 یکی از بازهای پر طرفدار در گذشته ی نه چندان دور نزد جوانان مازندرانی « لال بازی » بود. این بازی معمولا در عروسی ها و شب نشینی ها صورت می پذیرفت . در حال حاضر کمتر به این بازی می پردازند.

  ابتدا شخصی را به عنوان رئیس ( لال مار ) انتخاب می کردند. سپس بازیکنان که تعداد آنها بین ده الی پانزده نفر بود به صورت دایره وار می نشستند. هیچ کس حق نداشت حرف بزند یا چیزی بخورد و بخندد.

 رئیس حرکات گوناگونی انجام می داد مثلا، گوش بغل دستی اش را تلنگر می زد یا شکلک خاصی در می آورد افراد دیگر موظف بودند همان حرکت را تکرار کنند چنانچه شخصی قادر نبود همان حرکت را انجام دهد یا نادرست انجام می داد یا می خندید و حرفی می زد با اشاره رئیس دروسط  دایره  می نشست و کمرش را خم می کرد دیگر بازیکنان دست ها را روی هم قرار می دادند و سه الی پنج بار به پشتش ضربه می زدند  رئیس ( لال مار ) در حالی که دستش بالاتر از دست دیگر بازیکنان قرار داشت ، دستش را به شکل قیچی ، مشت یا سوزن در می آورد . شخص خاطی یا تنبیه شونده اگر نوع آن را تشخیص می داد درجای خود می نشست و بازی از اول شروع می شد درغیراین صورت دوباره تنبیه می شد.

 دراین بازی چنانچه شخصی اعتراض داشت از طریق ایما و اشاره رئیس (لال مار ) را متوجه می کرد.

 سوچلا

یکی از راه های درآمد روستاهای مرکزی مازندران شکار پرنده به روش سنتی در آب بندان به هنگام کم آبی است. اواسط پاییز پرندگان مانند قو، غاز، چنگر، انواع مرغابی و… از نقاط سردسیر به سواحل دریای مازندران که دارای آب و هوای معتدل است، مهاجرت می کنند و بیشتر در آب بندان ها که به علت کشت شالی ، محل مناسبی برای تغذیه پرندگان است، ساکن می شوند.این شکار از اوایل پاییز هر سال تا ۱۵ اسفند در شب های تاریک بدون تیراندازی با وسایل شکار سنتی و رعایت مقررات محلی انجام می شود. در این مدت آب بندان قرق و تیر اندازی در فاصله ۵۰۰ متری اطراف آن ممنوع می شود. این نوع شکار توسط تور و بیشتر در روستاهای گل نشین، سیدمحله، زرین کلا، لاریم و مشک آباد در مسیر جاده ساری بابلسر از طریق جاده خزر آباد انجام می شود.

 صید سنتی به روش  روز دما:

روز دما معمولا” در اواخر مهرماه با مهاجرت پرندگان وحشی به آبگیرها در روز انجام می شود. برای این کار چند روز قبل از مهاجرت پرندگان وحشی، اردک ها تربیت شده را در محل صید نگه داری می کنند تا به محیط اطراف عادت کنند. سپس در محل مورد نظر گودالی به مساحت حدود ۲۰ متر مربع حفر می کنند. روی گودال توری به صورت عمود قرار می دهند که به نخی بسته شده است. سر دیگر نخ را صیاد به دست می گیرد با ورود پرندگان وحشی به منطقه اردک های ترتیب شده به جمعپرندگان وحشی می پیوندند و آنها را به طرف گودال می کشانند . سپس صیاد نخ را می کشد و تور روی گودال می افتد و پرندگان به دام می افتند.

چوخر سواری(choo khar savaari)

از انواع بازی های بومی استدر این بازی بچه ها،دو چوب بلند را که در قسمت پایین شاخک دار بوده،تهیه کرده،پاهایشان را در داخل آن قرار می دادندبه این ترتیب،قسمت فوقانی چوب زیر شانه هایشان قرار می گرفتسپس در کوچه ها و معابر به راه می افتادندبچه ها به وسیله ی این چوب،از نهرها،رودخانه ها و محلات پر گل و لای آبادی های خود عبور می کردنداین تفریح سرگرمی نشاط آوری برای آن هابه شمار می رفت

  چمیلیک، آیترک، گونترک (ماه میخوام – آفتاب میخوام)، اته بزهکا، ادنگ قلوک، ارکون ورکون، ارنگ و مرنگ، استا میخوام بیایم از باغت گل بچینم، اغوزچالی، السلام‌علیک خال خالکه، اودنگه‌تیر، بلنیکا، بورد- بورد (رفت، رفت)، پاچوبازی، پکپکی، پلنگ پرشی، پنجه، پیشه‌کا، تب وچه له، تبکا (توپبازی)، ترنابازی، توپا قاچ، تلاجنگی، جوزکا، جهنم‌کا، چرخک‌کا، چش بهچش، چک بهچک، چلیک‌کا، چلى مالکا، چوخر سواری، چهارراه، خرجین هاله، خرسواری، دچرخه‌کا، دسه بزهکا، دغلبازی، دنقول‌کا، دیواری، ذکر خنجر، رسنکا، رسنکیوک، زوزو، سر بپرىکا، سرسنگ بهسنگ، سنگچران، سنگ کشتی، سیتکا، شاهوزیرکا، شیر و پلنگ، شیطان‌بازی، علیخان جرجور، قابکا، کشتى باشال، کشتى کمری، کلاحسابه، کلک‌تراش، کمربندبازی، کیوبه، گیروش (ترکمنی)، گزکا، گودلهزنی، لاپهکا، لیسبرلیس، مردخدا، مرغنه جنگی، نعش، وجهکا، هفت سنگ، یک چک دو چک، یک دبه – دو دبه و… از دیگر بازیهای محلی است که امروز بیشتر آنان منسوخ شده است.

 
 

 
 

 

 

 منبع: بیتوته

 

 

 

 

 



 

 

 

 


 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 



درباره نویسنده

admin 160 نوشته در رهاپروژه دارد . مشاهده تمام نوشته های

دیدگاه ها


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *